Ils ont d’abord renoncé au nom
Garde Javidan · Mer Caspienne
Ils ont d’abord renoncé au nom
Le régime vient d’envoyer au Majlis, en urgence, la ratification de la convention sur la mer Caspienne — après sept ans de blocage, et sans avoir obtenu la moindre garantie sur la part de l’Iran. Pour comprendre ce renoncement, il faut remonter plus loin qu’août 2026. Il faut remonter à 2002, l’année où ce pouvoir a cessé d’appeler cette mer par un nom iranien.
They Gave Up the Name First
The regime has sent the ratification of the Caspian Sea convention to parliament under emergency procedure — after seven years of inaction, and without obtaining the slightest guarantee on Iran’s share. To understand this surrender, you have to go back further than August 2026. You have to go back to 2002, the year this power stopped calling that sea by an Iranian name.
نخست از نام دست کشیدند
رژیم لایحه تصویب کنوانسیون دریای مازندران را با قید فوریت به مجلس فرستاده است — پس از هفت سال بی‌عملی، و بی‌آنکه کوچک‌ترین تضمینی درباره سهم ایران گرفته باشد. برای فهم این عقب‌نشینی باید از اوت ۲۰۲۶ فراتر رفت. باید به سال ۲۰۰۲ بازگشت، سالی که این قدرت دیگر این دریا را به نامی ایرانی نخواند.
תחילה ויתרו על השם
המשטר שלח לפרלמנט, בהליך דחוף, את אשרור האמנה על הים הכספי — לאחר שבע שנות קיפאון, ובלי שהשיג ולו ערובה אחת לגבי חלקה של איראן. כדי להבין את הוויתור הזה צריך לחזור אחורה מעבר לאוגוסט 2026. צריך לחזור ל־2002, השנה שבה השלטון הזה חדל לקרוא לים הזה בשם איראני.
Zuerst gaben sie den Namen auf
Das Regime hat die Ratifizierung der Konvention über das Kaspische Meer im Eilverfahren ans Parlament geschickt — nach sieben Jahren Stillstand und ohne die geringste Garantie über Irans Anteil erlangt zu haben. Um diesen Verzicht zu verstehen, muss man weiter zurückgehen als bis August 2026. Man muss bis 2002 zurückgehen, in das Jahr, in dem diese Macht aufhörte, dieses Meer mit einem iranischen Namen zu nennen.
De gav upp namnet först
Regimen har skickat ratificeringen av konventionen om Kaspiska havet till parlamentet med brådskande förfarande — efter sju års stiltje, och utan att ha fått minsta garanti om Irans andel. För att förstå detta uppgivande måste man gå längre tillbaka än augusti 2026. Man måste gå tillbaka till 2002, året då denna makt slutade kalla detta hav vid ett iranskt namn.
Primero renunciaron al nombre
El régimen ha enviado al Majlis, por vía de urgencia, la ratificación de la convención sobre el mar Caspio — tras siete años de parálisis, y sin haber obtenido la menor garantía sobre la parte de Irán. Para entender esta renuncia hay que remontarse más atrás de agosto de 2026. Hay que remontarse a 2002, el año en que este poder dejó de llamar a ese mar por un nombre iranio.
Ce qui se passe, en ce moment même
Le 22 juillet 2026, le gouvernement approuve en procédure d’urgence le projet de loi ratifiant la convention d’Aktaou sur le statut juridique de la mer Caspienne, signée le 12 août 2018. Le texte part au Majlis début août ; la commission de sécurité nationale s’en saisit.
Il faut mesurer ce que cela signifie. La convention n’entre en vigueur que si les cinq riverains la ratifient. La Russie, le Kazakhstan, l’Azerbaïdjan et le Turkménistan l’ont fait depuis des années. L’Iran était le dernier — et c’était son dernier moyen de pression. Il s’apprête à le rendre sans contrepartie.
Moscou ne s’en cache pas : Lavrov a publiquement exigé que Téhéran ratifie avant le sommet caspien, que l’Iran accueille le 23 septembre. Le 6 août, le Shahriar a répondu par une phrase : « Les droits de l’Iran sur la mer Caspienne ne sont ni négociables ni cessibles. »
Pourquoi cette précipitation soudaine
Sept ans d’immobilisme, puis l’urgence. Cinq raisons se croisent — et aucune ne concerne les droits de la nation.
- La Caspienne est devenue le poumon du régime. Depuis le blocus naval américain à Ormuz, ce qui n’entre plus par le sud entre par le nord : blé, maïs, huile alimentaire, composants de drones, via le corridor INSTC — des ports russes d’Astrakhan et Makhatchkala vers Bandar Anzali et Amirabad. Cette route fonctionne pour une seule raison : la Caspienne est militairement inaccessible aux Américains, seuls les cinq riverains y ont accès.
- Le sanctuaire s’est révélé perçable. En mars 2026, une frappe israélienne a touché le centre de commandement naval de Bandar Anzali. En juillet, des drones ukrainiens ont atteint des navires sur la mer. D’où l’obsession pour l’article 3 de la convention, qui interdit toute force armée d’un État non riverain : une assurance juridique achetée en remplacement d’une défense qui ne tient plus.
- La pression russe, formulée publiquement.
- Le sommet du 23 septembre à Téhéran : recevoir les quatre autres en étant le seul à n’avoir pas ratifié était intenable.
- Le nouveau pouvoir sécuritaire. Depuis le 9 août, la sécurité nationale est aux mains de Mohsen Rezaï et des fondateurs du CGRI. Leur priorité est la survie logistique de l’appareil, pas les gisements d’un plateau sud que l’Iran ne peut de toute façon pas exploiter.
C’est parce qu’il est faible que ce régime signe. Il ratifie au pire moment de son rapport de force, pour un besoin qui est le sien — sauver sa route d’approvisionnement — et non celui de l’Iran.
Avant 1991 : une mer partagée à deux
Il faut ici être précis, parce que c’est sur ce point que le régime brouille les cartes.
Les traités invoqués — celui d’amitié soviéto-persan de 1921 et celui d’établissement, de commerce et de navigation de 1940 — établissent un régime clair : la mer est réservée aux navires des deux seuls pavillons, iranien et soviétique ; chaque partie dispose d’une zone de pêche exclusive de dix milles marins ; et au-delà, les deux pays en usent librement, ensemble, sur toute son étendue. Aucun tiers n’y a accès.
Autrement dit, l’Iran ne disposait pas d’une moitié délimitée : il disposait de la mer entière, en commun avec un seul autre État. Ce que résume l’expression « cinquante pour cent », c’est cela — un usage partagé à deux, pas une frontière tracée sur une carte. Les traités, en effet, ne tracent aucune ligne et ne partagent pas le fond marin : pas un mot sur le sous-sol, l’environnement ou le militaire, parce qu’à l’époque le pétrole offshore n’était pas encore un enjeu.
C’est précisément cette imprécision qui se retourne aujourd’hui contre l’Iran. Tant qu’ils n’étaient que deux, l’absence de ligne servait Téhéran : tout était à l’un comme à l’autre.
Ce qui a réellement détruit la position iranienne, c’est 1991. La dissolution de l’URSS fait surgir trois États nouveaux — Azerbaïdjan, Kazakhstan, Turkménistan — qui héritent par succession des droits soviétiques. Le partage à deux devient un partage à cinq. Mécaniquement, la moitié devient au mieux un cinquième. De là vient la revendication des 20 %, portée pendant trente ans sans jamais aboutir.
Puis vient la géographie : la côte iranienne représente environ 13 % du littoral caspien. Toute méthode fondée sur la ligne médiane ramène donc l’Iran à 11-13 %. Cette proportion ne résulte pas d’une décision prise contre l’Iran : elle découle mécaniquement de la longueur des côtes. Ce qui se décide politiquement, en revanche, c’est d’accepter ou non cette méthode — et de la contester tant qu’on en a les moyens.
Ce que la ratification coûte réellement
L’article 8 renvoie explicitement le partage du fond marin et du sous-sol à des accords bilatéraux ultérieurs. Ratifier maintenant, c’est verrouiller le cadre avant d’avoir négocié la part : le séquençage à l’envers. Le gouvernement répond que la ratification « n’a aucun effet sur la délimitation ». Juridiquement, c’est exact. Politiquement, c’est jouer sa dernière carte pour rien.
L’article 14 autorise les conduites sous-marines avec l’accord des seuls États dont le fond est traversé. Un gazoduc Turkménistan → Azerbaïdjan → Europe devient possible sans l’Iran. Le pays perd sa position de passage obligé.
Une précision qui doit être faite, parce que la colère mérite de viser juste. On lit partout que le régime « céderait une partie de la Caspienne à la Russie ». C’est faux, et c’est une erreur de géographie : la Russie est au nord, l’Iran au sud, les deux pays n’ont aucune frontière maritime à délimiter. Les litiges qui restent opposent l’Iran à l’Azerbaïdjan — notamment le gisement d’Alborz, que Bakou nomme Alov et où un patrouilleur iranien avait chassé un navire de BP en 2001 — et au Turkménistan. Ce que Moscou obtient n’est pas un territoire, c’est un sanctuaire : une mer fermée aux marines étrangères, où circulent librement les biens sous sanctions.
Ce qu’on a déjà perdu, et quand
Si ce dossier réveille quelque chose de douloureux chez tout Iranien, c’est parce qu’il s’inscrit dans une série. Voici les dates, exactes.
Le Caucase — 1813 et 1828
Au traité de Golestan, le 24 octobre 1813, après neuf ans de guerre, la Perse qajare cède le Karabagh, Gandja, Chirvan, Chéki, Bakou, Derbent, Quba, une partie du Talych, le Daghestan et la Géorgie orientale. Le traité comporte une clause qui décide de tout le reste : seule la Russie peut désormais entretenir des navires de guerre en Caspienne. C’est là, et non en 2018, que l’Iran perd sa mer.
Quinze ans plus tard, au traité de Turkmantchaï, le 22 février 1828, Paskevitch menace de prendre Téhéran en cinq jours. Abbas Mirza signe. La Perse cède Erevan, le Nakhitchevan, le reste du Talych, Ordubad et le Moghan. L’Araxe devient la frontière. S’y ajoutent vingt millions de roubles-argent d’indemnité et les capitulations, qui soustraient les sujets russes à la justice iranienne.
L’Azerbaïdjan historique est coupé en deux par une rivière. Le sud — Tabriz, Ardabil, Ourmia — reste iranien. Le nord devient russe, puis soviétique, puis indépendant en 1991. Et le nom « Azerbaïdjan » désignait la province iranienne au sud de l’Araxe : le territoire du nord s’appelait Arran et Chirvan, et n’a pris ce nom qu’en 1918.
La Transcaspienne — 1881
En janvier 1881, l’armée russe écrase les Turkmènes Tekke à Guéok-Tépé. La Perse, épuisée par les défaites du Caucase, ne peut rien. Le 21 septembre 1881, le traité d’Akhal — la convention de frontière Akhal-Khorasan — lui fait renoncer à toute revendication sur le Turkestan et la Transoxiane. La frontière est fixée sur l’Atrek puis le Kopet-Dag. En 1884, la Russie prend Merv, Sarakhs et Achkhabad.
C’est là que le Turkménistan sort de l’orbite iranienne — Merv, la Marv de l’Avesta, l’une des terres créées par Ahura Mazda.
Le Caucase en 1813 et 1828, Hérat en 1857, la Transcaspienne en 1881 : en moins de soixante-dix ans, sous les Qajars, l’Iran perd le tiers de son territoire.
Le prédateur constant
Regardez la liste des dates ci-dessus. Ce n’est jamais un empire différent. Depuis trois siècles, la puissance qui prend à l’Iran est toujours la même.
- 1722-1723 — Pierre le Grand s’empare de Derbent, Bakou, du Guilan, du Mazandaran et d’Astarabad. Les provinces sont rendues en 1732-1735, mais le précédent est posé.
- 1813 — Golestan : le Caucase oriental, Bakou, et le monopole naval russe sur la Caspienne.
- 1828 — Turkmantchaï : Erevan, le Nakhitchevan, l’Araxe comme frontière, vingt millions de roubles, les capitulations.
- 1881 — Akhal : la Transcaspienne. Merv, Sarakhs et Achkhabad suivent en 1884.
- 1907 — La convention anglo-russe découpe l’Iran en zones d’influence sans même le consulter. Le nord revient à la Russie.
- 1911 — Ultimatum russe : expulsion de Morgan Shuster, le trésorier américain venu réformer les finances du pays. Occupation de Tabriz et de Racht, exécutions publiques pendant l’Achoura.
- 1912 — L’artillerie russe bombarde le sanctuaire de l’imam Reza à Machhad.
- 1920-1921 — Installation d’une République soviétique de Gilan, un régime fantoche sur le sol iranien.
- 1941 — Invasion anglo-soviétique. Le nord du pays est occupé jusqu’en 1946.
- 1945-1946 — Staline refuse de retirer ses troupes et installe deux États fantoches : la « République populaire d’Azerbaïdjan » à Tabriz et la République de Mahabad. C’est la première crise de la guerre froide, et elle a lieu chez nous.
Trois siècles, une seule méthode : prendre quand l’Iran est faible, promettre l’amitié quand il se relève, revenir dès qu’il retombe.
Et aujourd’hui, la même main — mais tendue volontairement
En janvier 2025, le régime a signé avec Moscou un traité de partenariat stratégique global de vingt ans. Un détail dit tout de ce qu’il vaut : Téhéran réclamait une clause de défense mutuelle, et Moscou l’a refusée. Le texte se borne à prévoir que si l’une des parties est attaquée, l’autre ne soutiendra pas l’agresseur.
L’Iran a fourni les drones Shahed qui frappent les villes ukrainiennes. Il a offert sa position, ses usines, sa signature. Et lorsque la guerre s’est abattue sur l’Iran en février 2026, la Russie n’a pas bougé. Elle n’a pas défendu un mètre carré de ciel iranien. Elle a envoyé du blé par la Caspienne — et une exigence : ratifie avant mon sommet.
Voilà la différence qu’il faut mesurer. Les Qajars ont perdu le Caucase et la Transcaspienne en les défendant, au terme de guerres perdues, avec une armée détruite et l’ennemi à cinq jours de Téhéran. Abbas Mirza a signé Turkmantchaï le dos au mur. Ce régime-ci ne perd rien sur un champ de bataille : il donne. Il donne volontairement, avec un stylo, dans une salle du Majlis, pour sécuriser un couloir d’approvisionnement qui le maintient en vie. On ne peut pas invoquer la fatalité historique quand on tient la plume soi-même.
Deux siècles et demi durant, la Russie a arraché à l’Iran ce qu’elle pouvait. Aujourd’hui, elle n’a plus besoin d’arracher : elle demande, et on lui apporte.
Et pendant ce temps, une certaine gauche mondialisée continue d’expliquer aux Iraniens que leur malheur porte un nom américain ou israélien.
Le monde à l’envers. Ceux qui se sont abreuvés un siècle durant au communisme venu de Moscou viennent donner des leçons d’anti-impérialisme au peuple qui a payé l’impérialisme russe en provinces perdues — Bakou, Erevan, le Nakhitchevan, Merv, la Transcaspienne —, en sanctuaires bombardés et en républiques fantoches installées sur son sol. Nous n’avons besoin de personne pour nous expliquer ce qu’est un empire prédateur : nous en tenons la liste, et elle est datée.
L’hôpital qui se moque de la charité a encore l’excuse de l’ignorance. Ici, c’est pire : ceux qui dénoncent l’empire se taisent précisément sur celui qui, en ce moment même, exige d’un régime aux abois la ratification d’un traité signé contre l’Iran. Leur anti-impérialisme s’arrête toujours à la frontière de Moscou.
Le nom de cette mer, dans l’ordre
Une nation qui perd le nom de ses lieux a déjà commencé à perdre les lieux. Voici, dans l’ordre chronologique, comment cette mer s’est appelée.
- Avesta, vieil iranien — Vourukasha, « aux larges golfes », et Farākhkart. Origine iranienne. La grande mer du corpus zoroastrien, celle où pousse l’arbre de toutes les semences.
- Époque achéménide, Hérodote, Ve siècle avant notre ère — Kaspi → Kaspioi → Caspienne. Origine iranienne. Du nom des Kaspi, peuple de la rive sud-ouest, recensé par Hérodote parmi les satrapies de Darius le Grand. Le grec a transcrit, l’Europe a repris.
- Antiquité gréco-romaine — mer Hyrcanienne, Mare Hyrcanum. Origine iranienne. Du vieux-perse Varkāna, « pays des loups » (varka, loup — avestique vəhrkō, persan gorg). Le même mot a donné Gorgan. Même le nom grec de cette mer est iranien.
- Époque sassanide, pehlevi — Zarayē, Frāxkard. Origine iranienne, continuation du vocabulaire avestique.
- Après la conquête arabe, VIIe-Xe siècle — Bahr al-Khazar, « mer des Khazars ». Origine turcique. Du khaganat des Khazars, peuple turcophone dominant la rive nord-ouest du VIe au Xe siècle.
- Sources persanes islamiques — Daryā-ye Tabarestan, Gorgan, Gilan, Deylam, Abaskoun, Astarabad, Sari, Qazvin, Moghan, Chirvan. Origine iranienne. La mer prend le nom des provinces et des villes iraniennes qui la bordent. Environ trente-cinq noms ont été recensés.
- Depuis le XIIe siècle — Daryā-ye Māzandarān, دریای مازندران. Origine iranienne. Le nom persan qui traverse les siècles jusqu’à aujourd’hui.
- 1982 — Le gouvernement proclame Daryā-ye Māzandarān nom officiel.
- 2002 — Une circulaire gouvernementale impose « Khazar », دریای خزر, dans les correspondances en persan, et « Caspian » à l’international.
Les Kaspi étaient-ils un peuple iranien ?
Honnêtement : la question n’est pas tranchée, et il faut le dire plutôt que d’affirmer. Les Kaspi sont généralement tenus pour un peuple pré-indo-européen, donc antérieur à l’arrivée des Aryens sur le plateau ; certains chercheurs les ont même rapprochés des Kassites. Leur nom n’est pas attesté en vieil iranien.
Mais attention au glissement : pré-aryen ne signifie pas pré-iranien. Ces peuples sont les Iraniens du néolithique — les habitants de cette terre bien avant que les tribus iranophones ne s’y installent, comme les Élamites ou les Kassites. L’Iran n’a pas commencé avec l’arrivée des Aryens : il les a accueillis, puis s’est confondu avec eux. Les Kaspi ne sont pas les prédécesseurs des Iraniens, ils en sont la première couche.
Mais l’Encyclopædia Iranica conclut qu’ils doivent être considérés « soit comme un peuple iranien, soit comme fortement sous influence culturelle iranienne ». Ils vivaient sur la rive sud-ouest, ils figuraient dans le onzième district de l’empire de Darius, et ils ont donné leur nom non seulement à la mer, mais aussi aux monts Caspiens — le Caucase — et aux Portes Caspiennes.
Autrement dit : qu’ils aient été iraniens de langue ou iranisés par la civilisation, ils étaient un peuple du monde iranien, sujets de l’empire achéménide. « Caspienne » n’est pas un mot d’Occident plaqué sur notre mer. C’est le nom d’un de nos peuples, parti en grec et revenu en français.
Regardez maintenant cette liste dans son ensemble. Sur près de trois mille ans, cette mer a porté des dizaines de noms, et tous sont iraniens sauf un : Vourukasha, Caspienne, Hyrcanienne, Frāxkard, Tabarestan, Gorgan, Gilan, Deylam, Mazandaran. Un seul vient d’ailleurs — Khazar, du nom d’un khaganat turcophone éteint depuis mille ans.
En 2002, sur toute cette étendue de noms, le régime a choisi le seul qui ne soit pas iranien.
Renoncer au nom, puis renoncer à la chose
Voilà ce que ce dossier révèle, et qui dépasse de loin la question des onze ou vingt pour cent.
Un pouvoir qui, dans sa propre langue, remplace Daryā-ye Māzandarān par Daryā-ye Khazar, efface d’un trait de plume l’Avesta, les Achéménides, les Sassanides, le Tabarestan et le Guilan — et met à leur place un khaganat turc du haut Moyen Âge. Ce n’est pas une négligence administrative. C’est la marque d’un régime pour qui l’Iran n’est pas la référence. Le même qui a fait tomber le Lion et le Soleil, qui a voulu raser le tombeau de Cyrus, qui a passé quarante-sept ans à traiter la civilisation iranienne comme une période d’ignorance à corriger.
Ce régime ne brade pas la Caspienne par accident. Il la brade parce qu’elle ne lui appartient pas dans l’esprit — parce que rien de ce qui est iranien ne lui appartient dans l’esprit. Ce qui lui appartient, c’est son corridor logistique vers Moscou, son sanctuaire fermé, sa survie.
Il n’a aucun mandat pour engager les frontières de l’Iran. Ni sur le fond marin, ni sur les gisements, ni sur les routes. Ce qu’il signera au Majlis cet automne, une nation libre aura le droit de le rouvrir — et elle le fera.
En attendant, il y a une chose que chacun de nous peut reprendre tout de suite, sans attendre aucun traité : le nom. Dans nos textes, dans nos cartes, dans nos bouches — دریای مازندران, la mer de Mazandaran. Caspienne dans les langues étrangères. Jamais Khazar.
C’est peu de chose, et c’est tout. On commence toujours par reprendre les mots.
Iran o Pas Migirim. Javid Shah.
Sources
- Iran International — Téhéran vers la ratification, le fond marin toujours non réglé
- Iran International — sommet caspien à Téhéran le 23 septembre
- Iran International — la Caspienne, route commerciale clé face à Ormuz
- Iran International — le traité de 2025 exclut la défense mutuelle
- The Levant Files — Téhéran précipite le traité au Parlement
- Times of Central Asia — l’Iran vers la ratification
- IranWire — le Parlement examine la convention
- TASS — Lavrov exige la ratification (source russe d’État, signalée comme telle)
- Aucun partage 50-50 dans les traités de 1921 et 1940
- Jamestown — le régime juridique de la Caspienne
- Traité d’établissement, de commerce et de navigation (1935)
- Traité de Turkmantchaï (1828)
- Traité d’Akhal (1881)
- Bataille de Guéok-Tépé
- Encyclopædia Iranica — CASPIANS
- Les noms de la mer Caspienne
- Hyrcanie / Varkāna
- The Conversation — pourquoi la Caspienne est devenue stratégique
What is happening right now
On 22 July 2026, the government approved under emergency procedure the bill ratifying the Aktau Convention on the legal status of the Caspian Sea, signed on 12 August 2018. The text went to the Majlis in early August; the national security committee has taken it up.
Consider what this means. The convention enters into force only if all five littoral states ratify it. Russia, Kazakhstan, Azerbaijan and Turkmenistan did so years ago. Iran was the last — and that was its last remaining leverage. It is about to hand it over for nothing.
Moscow makes no secret of it: Lavrov publicly demanded that Tehran ratify before the Caspian summit, which Iran hosts on 23 September. On 6 August, the Shahriar answered in one sentence: « Iran’s rights in the Caspian Sea are not negotiable, nor can they be relinquished. »
Why the sudden haste
Seven years of inaction, then urgency. Five reasons converge — and none of them concerns the nation’s rights.
- The Caspian has become the regime’s lung. Since the US naval blockade at Hormuz, what no longer enters from the south comes in from the north: wheat, corn, cooking oil, drone components, along the INSTC corridor — from the Russian ports of Astrakhan and Makhachkala to Bandar Anzali and Amirabad. That route works for one reason only: the Caspian is militarily inaccessible to the Americans, since only the five littoral states have access.
- The sanctuary proved penetrable. In March 2026 an Israeli strike hit the naval command centre at Bandar Anzali. In July, Ukrainian drones struck vessels on the sea itself. Hence the obsession with Article 3 of the convention, which bars the armed forces of any non-littoral state: legal insurance bought to replace a defence that no longer holds.
- Russian pressure, stated publicly.
- The 23 September summit in Tehran: hosting the other four while being the only non-ratifier was untenable.
- The new security leadership. Since 9 August, national security has been in the hands of Mohsen Rezaei and the founders of the IRGC. Their priority is the apparatus’s logistical survival, not the fields of a southern shelf Iran cannot exploit anyway.
This regime signs because it is weak. It ratifies at the worst moment in its balance of power, for a need that is its own — saving its supply route — and not Iran’s.
Before 1991: a sea shared between two
Precision matters here, because this is the point on which the regime muddies the water.
The treaties invoked — the Soviet-Persian friendship treaty of 1921 and the treaty of establishment, commerce and navigation of 1940 — set out a clear regime: the sea is reserved to vessels of two flags only, Iranian and Soviet; each party has an exclusive fishing zone of ten nautical miles; and beyond that, the two countries use it freely, together, across its whole extent. No third party has access.
In other words, Iran did not hold a delimited half: it held the entire sea, in common with one other state. That is what the phrase « fifty percent » sums up — shared use between two, not a border drawn on a map. The treaties indeed draw no line and divide no seabed: not a word on the subsoil, the environment or military matters, because offshore oil was not yet at stake.
It is precisely that imprecision which now turns against Iran. As long as there were only two, the absence of a line served Tehran: everything belonged to one as much as to the other.
What really destroyed Iran’s position was 1991. The dissolution of the USSR brought forth three new states — Azerbaijan, Kazakhstan, Turkmenistan — inheriting Soviet rights by succession. A division between two became a division among five. Mechanically, the half became at best a fifth. Hence the claim to 20%, pressed for thirty years without success.
Then comes geography: Iran’s coast accounts for roughly 13% of the Caspian shoreline. Any median-line method therefore brings Iran to 11-13%. That proportion is not the result of a decision taken against Iran: it follows mechanically from the length of the coasts. What is decided politically is whether to accept that method — and to contest it while one still has the means.
What ratification really costs
Article 8 explicitly defers the division of the seabed and subsoil to later bilateral agreements. Ratifying now means locking in the framework before negotiating the share: sequencing backwards. The government replies that ratification « has no effect on delimitation. » Legally, that is correct. Politically, it is playing your last card for nothing.
Article 14 allows submarine pipelines with the consent only of the states whose seabed they cross. A Turkmenistan → Azerbaijan → Europe pipeline becomes possible without Iran. The country loses its position as an obligatory passage.
One clarification is owed, because anger deserves to aim straight. It is written everywhere that the regime is « ceding part of the Caspian to Russia. » That is false, and it is a geographical error: Russia is to the north, Iran to the south, and the two countries have no maritime boundary to delimit. The remaining disputes set Iran against Azerbaijan — notably the Alborz field, which Baku calls Alov, where an Iranian patrol boat chased off a BP vessel in 2001 — and against Turkmenistan. What Moscow gains is not territory but a sanctuary: a sea closed to foreign navies, through which sanctioned goods move freely.
What we already lost, and when
If this file stirs something painful in every Iranian, it is because it belongs to a series. Here are the dates, exactly.
The Caucasus — 1813 and 1828
At the Treaty of Gulistan, on 24 October 1813, after nine years of war, Qajar Persia ceded Karabakh, Ganja, Shirvan, Shaki, Baku, Derbent, Quba, part of Talysh, Dagestan and eastern Georgia. The treaty contains a clause that decided everything else: only Russia may henceforth maintain warships on the Caspian. That is where Iran lost its sea — not in 2018.
Fifteen years later, at the Treaty of Turkmenchay, on 22 February 1828, Paskevich threatened to take Tehran within five days. Abbas Mirza signed. Persia ceded Erivan, Nakhchivan, the remainder of Talysh, Ordubad and Mughan. The Aras became the border. Add twenty million silver rubles in indemnity and the capitulations, which removed Russian subjects from Iranian justice.
Historic Azerbaijan was cut in two by a river. The south — Tabriz, Ardabil, Urmia — remained Iranian. The north became Russian, then Soviet, then independent in 1991. And the name « Azerbaijan » designated the Iranian province south of the Aras: the northern territory was called Arran and Shirvan, and took that name only in 1918.
Transcaspia — 1881
In January 1881 the Russian army crushed the Teke Turkmens at Geok Tepe. Persia, exhausted by the Caucasus defeats, could do nothing. On 21 September 1881, the Treaty of Akhal — the Akhal-Khorasan boundary convention — made it renounce all claims to Turkestan and Transoxiana. The border was fixed on the Atrek, then the Kopet Dag. In 1884 Russia took Merv, Sarakhs and Ashgabat.
That is where Turkmenistan left Iran’s orbit — Merv, the Marv of the Avesta, one of the lands created by Ahura Mazda.
The Caucasus in 1813 and 1828, Herat in 1857, Transcaspia in 1881: in under seventy years, under the Qajars, Iran lost a third of its territory.
The constant predator
Look at the dates above. It is never a different empire. For three centuries the power that takes from Iran has been always the same.
- 1722-1723 — Peter the Great seizes Derbent, Baku, Gilan, Mazandaran and Astarabad. The provinces are returned in 1732-1735, but the precedent is set.
- 1813 — Gulistan: the eastern Caucasus, Baku, and the Russian naval monopoly on the Caspian.
- 1828 — Turkmenchay: Erivan, Nakhchivan, the Aras as border, twenty million rubles, the capitulations.
- 1881 — Akhal: Transcaspia. Merv, Sarakhs and Ashgabat follow in 1884.
- 1907 — The Anglo-Russian Convention carves Iran into zones of influence without even consulting it. The north goes to Russia.
- 1911 — Russian ultimatum: the expulsion of Morgan Shuster, the American treasurer brought in to reform the country’s finances. Occupation of Tabriz and Rasht, public executions during Ashura.
- 1912 — Russian artillery shells the shrine of Imam Reza in Mashhad.
- 1920-1921 — A Soviet Republic of Gilan is installed, a puppet regime on Iranian soil.
- 1941 — Anglo-Soviet invasion. The north is occupied until 1946.
- 1945-1946 — Stalin refuses to withdraw and installs two puppet states: the « People’s Republic of Azerbaijan » in Tabriz and the Republic of Mahabad. It is the first crisis of the Cold War, and it takes place in our country.
Three centuries, one method: take when Iran is weak, promise friendship when it recovers, come back the moment it falls again.
And today, the same hand — but held out willingly
In January 2025 the regime signed a twenty-year comprehensive strategic partnership treaty with Moscow. One detail says everything about its worth: Tehran asked for a mutual defence clause, and Moscow refused. The text merely provides that if one party is attacked, the other will not assist the aggressor.
Iran supplied the Shahed drones that strike Ukrainian cities. It offered its position, its factories, its signature. And when war fell upon Iran in February 2026, Russia did not move. It did not defend one square metre of Iranian sky. It sent wheat across the Caspian — and a demand: ratify before my summit.
Here is the difference that must be measured. The Qajars lost the Caucasus and Transcaspia while defending them, at the end of lost wars, with a destroyed army and the enemy five days from Tehran. Abbas Mirza signed Turkmenchay with his back to the wall. This regime loses nothing on a battlefield: it gives. It gives willingly, with a pen, in a chamber of the Majlis, to secure a supply corridor that keeps it alive. You cannot invoke historical fate when you are holding the pen yourself.
For two and a half centuries Russia tore from Iran whatever it could. Today it no longer needs to tear: it asks, and it is brought.
And all the while, a certain globalised left keeps explaining to Iranians that their misfortune bears an American or an Israeli name.
The world upside down. Those who drank for a century from the communism that came out of Moscow now lecture on anti-imperialism the very people who paid for Russian imperialism in lost provinces — Baku, Erivan, Nakhchivan, Merv, Transcaspia —, in shelled shrines and in puppet republics installed on their soil. We need no one to explain to us what a predatory empire is: we hold the list, and it is dated.
The pot calling the kettle black at least has the excuse of ignorance. Here it is worse: those who denounce empire fall silent precisely about the one which, at this very moment, is demanding from a cornered regime the ratification of a treaty signed against Iran. Their anti-imperialism always stops at Moscow’s border.
The name of this sea, in order
A nation that loses the names of its places has already begun to lose the places. Here, in chronological order, is what this sea has been called.
- Avesta, Old Iranian — Vourukasha, « of wide gulfs », and Farākhkart. Iranian origin. The great sea of the Zoroastrian corpus, where the tree of all seeds grows.
- Achaemenid era, Herodotus, 5th century BCE — Kaspi → Kaspioi → Caspian. Iranian origin. From the Kaspi, a people of the south-western shore, listed by Herodotus among the satrapies of Darius the Great. Greek transcribed it, Europe took it up.
- Greco-Roman antiquity — Hyrcanian Sea, Mare Hyrcanum. Iranian origin. From Old Persian Varkāna, « land of wolves » (varka, wolf — Avestan vəhrkō, Persian gorg). The same word gave Gorgan. Even the Greek name of this sea is Iranian.
- Sasanian era, Pahlavi — Zarayē, Frāxkard. Iranian origin, continuing the Avestan vocabulary.
- After the Arab conquest, 7th-10th century — Bahr al-Khazar, « sea of the Khazars ». Turkic origin. From the khaganate of the Khazars, a Turkic-speaking people dominating the north-western shore from the 6th to the 10th century.
- Islamic-era Persian sources — Daryā-ye Tabarestan, Gorgan, Gilan, Deylam, Abaskun, Astarabad, Sari, Qazvin, Mughan, Shirvan. Iranian origin. The sea takes the names of the Iranian provinces and towns along it. About thirty-five names have been recorded.
- From the 12th century — Daryā-ye Māzandarān, دریای مازندران. Iranian origin. The Persian name that runs through the centuries to this day.
- 1982 — The government proclaims Daryā-ye Māzandarān the official name.
- 2002 — A government circular imposes « Khazar », دریای خزر, in Persian correspondence, and « Caspian » internationally.
Were the Kaspi an Iranian people?
Honestly: the question is not settled, and it is better to say so than to assert. The Kaspi are generally held to be a pre-Indo-European people, therefore earlier than the arrival of the Aryans on the plateau; some scholars have even linked them to the Kassites. Their name is not attested in Old Iranian.
But beware the slippage: pre-Aryan does not mean pre-Iranian. These peoples are the Iranians of the Neolithic — the inhabitants of this land long before the Iranian-speaking tribes settled there, like the Elamites or the Kassites. Iran did not begin with the arrival of the Aryans: it received them, then merged with them. The Kaspi are not the predecessors of the Iranians; they are their first layer.
The Encyclopædia Iranica concludes that they must be considered « either an Iranian people or strongly under Iranian cultural influence. » They lived on the south-western shore, they appeared in the eleventh district of Darius’s empire, and they gave their name not only to the sea but also to the Caspian mountains — the Caucasus — and the Caspian Gates.
In other words: whether Iranian by language or Iranianised by civilisation, they were a people of the Iranian world, subjects of the Achaemenid empire. « Caspian » is not a Western word imposed on our sea. It is the name of one of our peoples, gone out into Greek and returned in English.
Now look at that list as a whole. Over nearly three thousand years this sea has borne dozens of names, and all of them are Iranian except one: Vourukasha, Caspian, Hyrcanian, Frāxkard, Tabarestan, Gorgan, Gilan, Deylam, Mazandaran. Only one comes from elsewhere — Khazar, named after a Turkic khaganate extinct for a thousand years.
In 2002, out of that whole expanse of names, the regime chose the only one that is not Iranian.
Giving up the name, then giving up the thing
This is what the file reveals, and it goes far beyond the question of eleven or twenty percent.
A power that, in its own language, replaces Daryā-ye Māzandarān with Daryā-ye Khazar erases at a stroke the Avesta, the Achaemenids, the Sasanians, Tabarestan and Gilan — and puts in their place a Turkic khaganate of the early Middle Ages. This is no administrative oversight. It is the mark of a regime for which Iran is not the reference. The same one that pulled down the Lion and the Sun, that wanted to raze the tomb of Cyrus, that has spent forty-seven years treating Iranian civilisation as an age of ignorance to be corrected.
This regime is not selling the Caspian short by accident. It is selling it because it does not own it in spirit — because nothing Iranian belongs to it in spirit. What belongs to it is its logistical corridor to Moscow, its closed sanctuary, its survival.
It has no mandate to bind Iran’s borders. Not on the seabed, not on the fields, not on the routes. What it signs in the Majlis this autumn, a free nation will have every right to reopen — and it will.
In the meantime, there is one thing each of us can take back at once, without waiting for any treaty: the name. In our texts, on our maps, in our mouths — دریای مازندران, the Sea of Mazandaran. Caspian in foreign languages. Never Khazar.
It is a small thing, and it is everything. One always begins by taking back the words.
Iran o Pas Migirim. Javid Shah.
Sources
- Iran International — Iran moves to ratify, seabed rights still unsettled
- Iran International — Tehran to host the Caspian summit on 23 September
- Iran International — the Caspian, a key trade route amid Hormuz disruption
- Iran International — the 2025 treaty excludes a mutual defence clause
- The Levant Files — Tehran rushes the treaty through parliament
- Times of Central Asia — Iran moves to ratify
- IranWire — parliament begins review of the convention
- TASS — Lavrov demands ratification (Russian state source, flagged as such)
- No 50-50 share stipulated in the 1921 and 1940 treaties
- Jamestown — the legal regime of the Caspian Sea
- Treaty of Establishment, Commerce and Navigation (1935)
- Treaty of Turkmenchay (1828)
- Treaty of Akhal (1881)
- Battle of Geok Tepe
- Encyclopædia Iranica — CASPIANS
- Names of the Caspian Sea
- Hyrcania / Varkāna
- The Conversation — why the Caspian has become so important
آنچه هم‌اکنون در جریان است
در ۲۲ ژوئیه ۲۰۲۶، دولت لایحه تصویب کنوانسیون آکتائو درباره رژیم حقوقی دریای مازندران — امضاشده در ۱۲ اوت ۲۰۱۸ — را با قید فوریت تصویب کرد. متن در آغاز اوت به مجلس رفت و کمیسیون امنیت ملی آن را در دست گرفت.
باید سنجید که این یعنی چه. کنوانسیون تنها زمانی لازم‌الاجرا می‌شود که هر پنج کشور ساحلی آن را تصویب کنند. روسیه، قزاقستان، جمهوری آذربایجان و ترکمنستان سال‌هاست این کار را کرده‌اند. ایران آخرین بود — و این آخرین برگ فشار او بود. حالا آن را بی‌هیچ مابه‌ازایی وامی‌گذارد.
مسکو پنهانش نمی‌کند: لاوروف علناً خواستار شد که تهران پیش از نشست سران کشورهای ساحلی — که ایران در ۲۳ سپتامبر میزبان آن است — تصویب را به پایان برساند. در ۶ اوت، شهریار با یک جمله پاسخ داد: «حقوق ایران در دریای کاسپین نه قابل مذاکره است و نه قابل واگذاری.»
چرا این شتاب ناگهانی
هفت سال سکون، سپس فوریت. پنج دلیل در هم می‌آمیزند — و هیچ‌یک به حقوق ملت مربوط نیست.
- مازندران به ریه رژیم بدل شده است. از زمان محاصره دریایی آمریکا در هرمز، آنچه از جنوب وارد نمی‌شود از شمال می‌آید: گندم، ذرت، روغن خوراکی، قطعات پهپاد، از راه کریدور INSTC — از بنادر روسی آستاراخان و ماخاچ‌قلعه به بندر انزلی و امیرآباد. این مسیر تنها به یک دلیل کار می‌کند: مازندران از نظر نظامی برای آمریکایی‌ها دست‌نیافتنی است، چون تنها پنج کشور ساحلی به آن راه دارند.
- این پناهگاه نفوذپذیر از آب درآمد. در مارس ۲۰۲۶ حمله‌ای اسرائیلی مرکز فرماندهی نیروی دریایی در بندر انزلی را زد. در ژوئیه، پهپادهای اوکراینی به کشتی‌هایی در همین دریا اصابت کردند. از این‌روست وسواس نسبت به ماده ۳ کنوانسیون که حضور نیروهای مسلح هر کشور غیرساحلی را ممنوع می‌کند: بیمه‌ای حقوقی، خریداری‌شده به جای دفاعی که دیگر کار نمی‌کند.
- فشار روسیه، بیان‌شده در ملأ عام.
- نشست ۲۳ سپتامبر در تهران: میزبانی چهار کشور دیگر در حالی که تنها کشور تصویب‌نکرده باشی، تحمل‌ناپذیر بود.
- قدرت امنیتی تازه. از ۹ اوت، امنیت ملی در دست محسن رضایی و بنیان‌گذاران سپاه است. اولویت آنان بقای لجستیکی دستگاه است، نه میدان‌های نفتی فلات جنوبی که ایران به هر حال توان بهره‌برداری از آن را ندارد.
این رژیم از سر ضعف امضا می‌کند. در بدترین لحظه توازن قوا تصویب می‌کند، برای نیازی که از آنِ خودش است — نجات مسیر تدارکاتی‌اش — نه از آنِ ایران.
پیش از ۱۹۹۱: دریایی مشترک میان دو کشور
اینجا باید دقیق بود، چون رژیم درست بر همین نقطه غبار می‌پاشد.
معاهدات مورد استناد — عهدنامه دوستی ایران و شوروی در ۱۹۲۱ و عهدنامه اقامت، تجارت و بحرپیمایی در ۱۹۴۰ — رژیمی روشن برقرار می‌کنند: دریا تنها به کشتی‌های دو پرچم اختصاص دارد، ایرانی و شوروی؛ هر طرف منطقه انحصاری ماهیگیری ده مایل دریایی دارد؛ و آن‌سوتر، دو کشور آزادانه و با هم، در سراسر پهنه آن، از دریا استفاده می‌کنند. هیچ کشور ثالثی راه ندارد.
به بیان دیگر، ایران نیمه‌ای تعیین‌شده در اختیار نداشت: تمام دریا را در اختیار داشت، مشترک با تنها یک کشور دیگر. آنچه عبارت «پنجاه درصد» خلاصه می‌کند همین است — استفاده مشترک میان دو، نه مرزی کشیده بر نقشه. این معاهدات در واقع هیچ خطی نمی‌کشند و بستر دریا را تقسیم نمی‌کنند: نه کلمه‌ای درباره زیربستر، نه محیط زیست، نه امور نظامی — چون در آن زمان نفت فراساحلی هنوز موضوع نبود.
و امروز دقیقاً همین ابهام علیه ایران برمی‌گردد. تا زمانی که تنها دو کشور بودند، نبودِ خط به سود تهران بود: همه‌چیز از آنِ هر دو بود.
آنچه واقعاً موقعیت ایران را ویران کرد، سال ۱۹۹۱ است. فروپاشی شوروی سه کشور تازه پدید می‌آورد — آذربایجان، قزاقستان، ترکمنستان — که حقوق شوروی را به ارث می‌برند. تقسیم میان دو، تقسیم میان پنج می‌شود. به‌طور مکانیکی، نصف در بهترین حالت به یک‌پنجم بدل می‌گردد. ادعای ۲۰ درصد از همین‌جا می‌آید، ادعایی که سی سال پیگیری شد و هرگز به جایی نرسید.
سپس جغرافیا می‌آید: ساحل ایران حدود ۱۳ درصد کرانه دریا را تشکیل می‌دهد. هر روشی بر پایه خط میانه ایران را به ۱۱ تا ۱۳ درصد می‌رساند. این نسبت نتیجه تصمیمی علیه ایران نیست: از درازای سواحل به‌طور مکانیکی برمی‌آید. آنچه سیاسی تصمیم گرفته می‌شود این است که این روش را بپذیری یا نه — و تا زمانی که توان داری با آن بستیزی.
هزینه واقعی تصویب
ماده ۸ تقسیم بستر و زیربستر را صراحتاً به توافق‌های دوجانبه بعدی وامی‌گذارد. تصویب در این لحظه یعنی قفل کردن چارچوب پیش از مذاکره بر سر سهم: توالی وارونه. دولت پاسخ می‌دهد که تصویب «هیچ اثری بر تحدید حدود ندارد». از نظر حقوقی درست است. از نظر سیاسی، یعنی سوزاندن آخرین برگ بی‌هیچ عوض.
ماده ۱۴ خطوط لوله زیردریایی را با موافقت تنها کشورهایی که بستر آنان محل عبور است مجاز می‌شمارد. خط لوله ترکمنستان ← آذربایجان ← اروپا بدون ایران ممکن می‌شود. کشور موقعیت گذرگاه ناگزیر را از دست می‌دهد.
یک توضیح لازم است، چون خشم شایسته آن است که درست نشانه بگیرد. همه‌جا نوشته می‌شود که رژیم «بخشی از دریای مازندران را به روسیه واگذار می‌کند». این نادرست است و خطای جغرافیایی است: روسیه در شمال است و ایران در جنوب، و دو کشور هیچ مرز دریایی مشترکی برای تحدید ندارند. اختلافات باقی‌مانده ایران را در برابر جمهوری آذربایجان قرار می‌دهد — به‌ویژه میدان البرز که باکو آن را آلوو می‌نامد و در ۲۰۰۱ یک ناوچه ایرانی کشتی بی‌پی را از آن راند — و در برابر ترکمنستان. آنچه مسکو به دست می‌آورد سرزمین نیست، پناهگاه است: دریایی بسته بر نیروهای دریایی بیگانه که کالاهای زیر تحریم آزادانه در آن جابه‌جا می‌شوند.
آنچه پیش‌تر از دست دادیم، و کِی
اگر این پرونده در هر ایرانی چیزی دردناک را بیدار می‌کند، از آن روست که در یک زنجیره جای دارد. تاریخ‌ها، دقیق:
قفقاز — ۱۸۱۳ و ۱۸۲۸
در عهدنامه گلستان، ۲۴ اکتبر ۱۸۱۳، پس از نه سال جنگ، ایران قاجار قره‌باغ، گنجه، شیروان، شکی، باکو، دربند، قوبا، بخشی از تالش، داغستان و گرجستان شرقی را واگذار می‌کند. عهدنامه بندی دارد که همه‌چیز را رقم می‌زند: از این پس تنها روسیه حق دارد کشتی جنگی در این دریا نگاه دارد. ایران دریایش را آنجا از دست داد، نه در ۲۰۱۸.
پانزده سال بعد، در عهدنامه ترکمانچای، ۲۲ فوریه ۱۸۲۸، پاسکِویچ تهدید می‌کند که در پنج روز تهران را می‌گیرد. عباس‌میرزا امضا می‌کند. ایران ایروان، نخجوان، باقی تالش، اردوباد و مغان را واگذار می‌کند. ارس مرز می‌شود. به آن بیست میلیون روبل نقره غرامت و کاپیتولاسیون افزوده می‌شود، که اتباع روس را از دادگستری ایران بیرون می‌برد.
آذربایجان تاریخی با یک رود دو نیم می‌شود. جنوب — تبریز، اردبیل، ارومیه — ایرانی می‌ماند. شمال روسی می‌شود، سپس شوروی، و در ۱۹۹۱ مستقل. و نام «آذربایجان» همان ولایت ایرانی جنوب ارس را می‌نامید: سرزمین شمالی اران و شیروان خوانده می‌شد و تنها در ۱۹۱۸ این نام را بر خود گذاشت.
ماوراءخزر — ۱۸۸۱
در ژانویه ۱۸۸۱ ارتش روسیه ترکمن‌های تکه را در گوک‌تپه درهم می‌کوبد. ایران، فرسوده از شکست‌های قفقاز، کاری نمی‌تواند. در ۲۱ سپتامبر ۱۸۸۱، عهدنامه آخال — کنوانسیون مرزی آخال‑خراسان — او را وامی‌دارد از هر ادعایی بر ترکستان و ماوراءالنهر چشم بپوشد. مرز بر اترک و سپس کوپت‌داغ تعیین می‌شود. در ۱۸۸۴ روسیه مرو، سرخس و عشق‌آباد را می‌گیرد.
ترکمنستان آنجا از مدار ایران بیرون می‌رود — مرو، همان مَرْوِ اوستا، یکی از سرزمین‌هایی که اهورامزدا آفرید.
قفقاز در ۱۸۱۳ و ۱۸۲۸، هرات در ۱۸۵۷، ماوراءخزر در ۱۸۸۱: در کمتر از هفتاد سال، زیر قاجار، ایران یک‌سوم خاکش را از دست می‌دهد.
درنده همیشگی
به فهرست تاریخ‌ها نگاه کنید. هرگز امپراتوری دیگری نیست. سه قرن است قدرتی که از ایران می‌گیرد همیشه یکی است.
- ۱۷۲۲-۱۷۲۳ — پتر کبیر دربند، باکو، گیلان، مازندران و استرآباد را می‌گیرد. ولایات در ۱۷۳۲-۱۷۳۵ بازگردانده می‌شوند، اما سنت بنیاد گذاشته شد.
- ۱۸۱۳ — گلستان: قفقاز شرقی، باکو، و انحصار دریایی روسیه.
- ۱۸۲۸ — ترکمانچای: ایروان، نخجوان، ارس به‌عنوان مرز، بیست میلیون روبل، کاپیتولاسیون.
- ۱۸۸۱ — آخال: ماوراءخزر. مرو، سرخس و عشق‌آباد در ۱۸۸۴.
- ۱۹۰۷ — قرارداد انگلیس و روس ایران را بی‌آنکه از او بپرسند به مناطق نفوذ تقسیم می‌کند. شمال سهم روسیه می‌شود.
- ۱۹۱۱ — اولتیماتوم روسیه: اخراج مورگان شوستر، خزانه‌دار آمریکایی که برای اصلاح مالیه آمده بود. اشغال تبریز و رشت، اعدام‌های علنی در ایام عاشورا.
- ۱۹۱۲ — توپخانه روسیه حرم امام رضا در مشهد را بمباران می‌کند.
- ۱۹۲۰-۱۹۲۱ — برپایی جمهوری شوروی گیلان، رژیمی دست‌نشانده بر خاک ایران.
- ۱۹۴۱ — اشغال ایران به دست انگلیس و شوروی. شمال تا ۱۹۴۶ در اشغال می‌ماند.
- ۱۹۴۵-۱۹۴۶ — استالین از خروج سر باز می‌زند و دو دولت دست‌نشانده برپا می‌کند: «جمهوری خلق آذربایجان» در تبریز و جمهوری مهاباد. نخستین بحران جنگ سرد است، و در خانه ما رخ می‌دهد.
سه قرن، یک روش: بگیر وقتی ایران ناتوان است، وعده دوستی بده وقتی برمی‌خیزد، و بازگرد همین که دوباره فرومی‌افتد.
و امروز، همان دست — اما این بار داوطلبانه دراز شده
در ژانویه ۲۰۲۵ رژیم با مسکو عهدنامه مشارکت راهبردی جامع بیست‌ساله امضا کرد. یک جزئیات همه‌چیز را درباره ارزش آن می‌گوید: تهران خواستار بند دفاع متقابل بود، و مسکو آن را رد کرد. متن تنها می‌گوید اگر یکی از دو طرف مورد حمله قرار گیرد، دیگری از مهاجم پشتیبانی نخواهد کرد.
ایران پهپادهای شاهد را که شهرهای اوکراین را می‌کوبند تأمین کرد. موقعیتش، کارخانه‌هایش و امضایش را عرضه کرد. و آنگاه که جنگ در فوریه ۲۰۲۶ بر ایران فرود آمد، روسیه تکان نخورد. یک متر مربع از آسمان ایران را دفاع نکرد. گندم از راه دریا فرستاد — و یک خواسته: پیش از نشست من تصویب کن.
این تفاوت را باید سنجید. قاجارها قفقاز و ماوراءخزر را در حال دفاع از آنها از دست دادند، در پایان جنگ‌هایی باخته، با ارتشی ویران و دشمنی در پنج‌روزی تهران. عباس‌میرزا ترکمانچای را با پشت به دیوار امضا کرد. این رژیم چیزی در میدان نبرد نمی‌بازد: می‌بخشد. داوطلبانه می‌بخشد، با یک قلم، در تالاری در مجلس، تا کریدور تدارکاتی‌ای را که زنده‌اش نگاه می‌دارد ایمن کند. وقتی قلم در دست خودت است، نمی‌توانی جبر تاریخ را بهانه کنی.
دو قرن و نیم روسیه از ایران هرچه توانست کند و برد. امروز دیگر نیازی به کندن ندارد: می‌خواهد، و برایش می‌برند.
و در همین حال، چپی جهانی‌شده همچنان به ایرانیان توضیح می‌دهد که بدبختی‌شان نامی آمریکایی یا اسرائیلی دارد.
جهان وارونه. کسانی که یک قرن از کمونیسمِ برآمده از مسکو نوشیدند، امروز به مردمی درس ضدامپریالیسم می‌دهند که بهای امپریالیسم روسی را با ولایات ازدست‌رفته پرداخته‌اند — باکو، ایروان، نخجوان، مرو، ماوراءخزر —، با حرم‌های بمباران‌شده و با جمهوری‌های دست‌نشانده بر خاک خود. ما به کسی نیاز نداریم تا برایمان توضیح دهد امپراتوری درنده چیست: ما فهرستش را داریم، و تاریخ‌دار است.
آن که خود گرفتار است و دیگری را پند می‌دهد، دست‌کم بهانه نادانی دارد. اینجا بدتر است: آنان که امپراتوری را نکوهش می‌کنند، درست درباره همان امپراتوری خاموش‌اند که هم‌اکنون از رژیمی به تنگنا افتاده، تصویب عهدنامه‌ای علیه ایران را می‌طلبد. ضدامپریالیسم‌شان همیشه در مرز مسکو می‌ایستد.
نام این دریا، به ترتیب
ملتی که نام جاهایش را از دست می‌دهد، از پیش شروع به از دست دادن آن جاها کرده است. اینک، به ترتیب زمانی، این دریا چه نامیده شده است.
- اوستا، ایرانی باستان — وئوروکَشَه، «دارای خلیج‌های پهن»، و فراخ‌کرت. خاستگاه ایرانی. دریای بزرگ متون زرتشتی، همان‌جا که درخت همه‌تخمه می‌روید.
- دوران هخامنشی، هرودوت، سده پنجم پیش از میلاد — کاسپی ← کاسپیوی ← کاسپین. خاستگاه ایرانی. از نام کاسپی‌ها، مردم کرانه جنوب‌غربی، که هرودوت آنان را در شمار ساتراپی‌های داریوش بزرگ آورده است.
- دوران یونانی‌رومی — دریای هیرکانی، Mare Hyrcanum. خاستگاه ایرانی. از پارسی باستان وَرکانَه، «سرزمین گرگان» (ورکَ، گرگ — اوستایی وهرکو، فارسی گرگ). همان واژه گرگان را ساخته است. حتی نام یونانی این دریا ایرانی است.
- دوران ساسانی، پهلوی — زَرَیَه، فراخ‌کرد. خاستگاه ایرانی، ادامه واژگان اوستایی.
- پس از فتح عرب، سده‌های هفتم تا دهم — بحر الخزر، «دریای خزران». خاستگاه ترکی. از خاقانات خزرها، مردمی ترک‌زبان که از سده ششم تا دهم بر کرانه شمال‌غربی چیره بودند.
- منابع فارسی دوران اسلامی — دریای طبرستان، گرگان، گیلان، دیلم، آبسکون، استرآباد، ساری، قزوین، مغان، شروان. خاستگاه ایرانی. دریا نام ولایات و شهرهای ایرانی کنارش را می‌گیرد. حدود سی‌وپنج نام ثبت شده است.
- از سده دوازدهم — دریای مازندران. خاستگاه ایرانی. نام فارسی‌ای که قرن‌ها تا امروز دوام آورده است.
- ۱۹۸۲ — دولت دریای مازندران را نام رسمی اعلام می‌کند.
- ۲۰۰۲ — بخشنامه‌ای دولتی «خزر» را در مکاتبات فارسی و «Caspian» را در سطح بین‌المللی تحمیل می‌کند.
آیا کاسپی‌ها مردمی ایرانی بودند؟
صادقانه: پرسش حل‌نشده است، و بهتر است این را بگوییم تا آنکه ادعا کنیم. کاسپی‌ها عموماً مردمی پیشا‑هندواروپایی شمرده می‌شوند، یعنی پیش از آمدن آریایی‌ها به فلات؛ برخی پژوهشگران حتی آنان را به کاسی‌ها نزدیک دانسته‌اند. نامشان در ایرانی باستان گواهی نشده است.
اما مراقب این لغزش باشیم: پیشا‑آریایی به معنای پیشا‑ایرانی نیست. این مردمان همان ایرانیان دوران نوسنگی‌اند — ساکنان این سرزمین، مدت‌ها پیش از آنکه تیره‌های ایرانی‌زبان در آن مستقر شوند، مانند ایلامیان یا کاسی‌ها. ایران با آمدن آریایی‌ها آغاز نشد: آنان را پذیرفت و سپس با آنان یکی شد. کاسپی‌ها پیشینیان ایرانیان نیستند، نخستین لایه آنان‌اند.
دانشنامه ایرانیکا نتیجه می‌گیرد که آنان را باید «یا مردمی ایرانی، یا به‌شدت زیر نفوذ فرهنگی ایرانی» دانست. آنان در کرانه جنوب‌غربی می‌زیستند، در یازدهمین ناحیه امپراتوری داریوش جای داشتند، و نامشان را نه‌تنها به دریا، که به کوه‌های کاسپی — قفقاز — و دروازه‌های کاسپی نیز داده‌اند.
به بیان دیگر: چه ایرانی‌زبان بوده باشند و چه با تمدن ایرانی ایرانی شده باشند، مردمی از جهان ایرانی و از اتباع امپراتوری هخامنشی بودند. «کاسپین» واژه‌ای غربی نیست که بر دریای ما نشانده باشند. نام یکی از مردمان ماست که به یونانی رفت و بازگشت.
اکنون به کل این فهرست بنگرید. در نزدیک به سه هزار سال، این دریا ده‌ها نام داشته و همه ایرانی‌اند جز یکی: وئوروکشه، کاسپین، هیرکانی، فراخ‌کرد، طبرستان، گرگان، گیلان، دیلم، مازندران. تنها یکی از جای دیگر آمده — خزر، از نام خاقاناتی ترک‌زبان که هزار سال است برافتاده.
در سال ۲۰۰۲، از میان این همه نام، رژیم تنها نامی را برگزید که ایرانی نیست.
از نام دست کشیدن، سپس از خودِ چیز
این است آنچه این پرونده آشکار می‌کند، و بسی فراتر از مسئله یازده یا بیست درصد است.
قدرتی که در زبان خودش دریای مازندران را با دریای خزر جایگزین می‌کند، با یک قلم اوستا، هخامنشیان، ساسانیان، طبرستان و گیلان را می‌زداید — و به جایشان خاقاناتی ترک از اوایل سده‌های میانه می‌نشاند. این بی‌دقتی اداری نیست. نشانه رژیمی است که برایش ایران مرجع نیست. همان که شیر و خورشید را فروکشید، که خواست آرامگاه کوروش را با خاک یکسان کند، که چهل و هفت سال تمدن ایرانی را چون دوره‌ای از جهل برای تصحیح کردن رفتار کرد.
این رژیم دریای مازندران را از سر تصادف نمی‌فروشد. آن را می‌فروشد چون در ذهنش از آنِ او نیست — چون هیچ‌چیز ایرانی در ذهنش از آنِ او نیست. آنچه از آنِ اوست کریدور لجستیکی‌اش به مسکو است، پناهگاه بسته‌اش، بقایش.
او هیچ وکالتی برای متعهد کردن مرزهای ایران ندارد. نه بر بستر دریا، نه بر میدان‌ها، نه بر راه‌ها. آنچه پاییز امسال در مجلس امضا کند، ملتی آزاد حق خواهد داشت بازگشاید — و خواهد گشود.
تا آن روز، چیزی هست که هر یک از ما همین حالا می‌تواند پس بگیرد، بی‌آنکه منتظر هیچ عهدنامه‌ای بماند: نام. در متن‌هایمان، بر نقشه‌هایمان، بر زبانمان — دریای مازندران. Caspian در زبان‌های بیگانه. هرگز خزر.
چیز کوچکی است، و همه‌چیز است. همیشه از پس گرفتن واژه‌ها آغاز می‌شود.
ایران و پس می‌گیریم. جاوید شاه.
منابع
- ایران اینترنشنال — حرکت ایران به سوی تصویب، حقوق بستر همچنان حل‌نشده
- ایران اینترنشنال — نشست کاسپین در تهران، ۲۳ سپتامبر
- ایران اینترنشنال — دریای کاسپین، مسیر تجاری کلیدی در برابر هرمز
- ایران اینترنشنال — عهدنامه ۲۰۲۵ فاقد بند دفاع متقابل است
- The Levant Files — شتاب تهران برای گذراندن عهدنامه از مجلس
- Times of Central Asia — حرکت ایران به سوی تصویب
- ایرانوایر — آغاز بررسی کنوانسیون در مجلس
- تاس — لاوروف خواستار تصویب (منبع دولتی روسیه، با ذکر این نکته)
- هیچ تقسیم ۵۰-۵۰ در معاهدات ۱۹۲۱ و ۱۹۴۰ نیست
- Jamestown — رژیم حقوقی دریای کاسپین
- عهدنامه اقامت، تجارت و بحرپیمایی (۱۹۳۵)
- عهدنامه ترکمانچای (۱۸۲۸)
- عهدنامه آخال (۱۸۸۱)
- نبرد گوک‌تپه
- دانشنامه ایرانیکا — CASPIANS
- نامهای دریای کاسپین
- هیرکانیا / ورکانه
- The Conversation — چرا دریای کاسپین چنین راهبردی شد
מה קורה ברגע זה
ב־22 ביולי 2026 אישרה הממשלה בהליך דחוף את הצעת החוק לאשרור אמנת אקטאו בדבר המעמד המשפטי של הים הכספי, שנחתמה ב־12 באוגוסט 2018. הנוסח הועבר למג’לס בתחילת אוגוסט; ועדת הביטחון הלאומי דנה בו.
יש לשקול מה משמעות הדבר. האמנה נכנסת לתוקף רק אם כל חמש מדינות החוף מאשררות אותה. רוסיה, קזחסטן, אזרבייג’ן וטורקמניסטן עשו זאת לפני שנים. איראן הייתה האחרונה — וזה היה קלף הלחץ האחרון שלה. עתה היא עומדת למסור אותו בחינם.
מוסקבה אינה מסתירה זאת: לברוב דרש בפומבי שטהראן תשלים את האשרור לפני פסגת מדינות החוף, שאיראן מארחת ב־23 בספטמבר. ב־6 באוגוסט השיב השהריאר במשפט אחד: «זכויותיה של איראן בים הכספי אינן נתונות למשא ומתן ואינן ניתנות לוויתור.»
מדוע החיפזון הפתאומי
שבע שנות קיפאון, ואז דחיפות. חמש סיבות מצטלבות — ואף אחת מהן אינה נוגעת לזכויות האומה.
- הים הכספי הפך לריאה של המשטר. מאז המצור הימי האמריקני בהורמוז, מה שאינו נכנס עוד מדרום מגיע מצפון: חיטה, תירס, שמן מאכל, רכיבי כטב »מים, דרך מסדרון ה־INSTC — מנמלי רוסיה אסטרחן ומחצ’קלה אל בנדר אנזלי ואמיראבאד. המסלול פועל מסיבה אחת בלבד: הים הכספי אינו נגיש צבאית לאמריקנים, שכן רק חמש מדינות החוף רשאיות להיכנס אליו.
- המקלט התגלה כחדיר. במרץ 2026 פגעה תקיפה ישראלית במרכז הפיקוד הימי בבנדר אנזלי. ביולי פגעו כטב »מים אוקראינים בכלי שיט בים עצמו. מכאן האובססיה לסעיף 3 של האמנה, האוסר על נוכחות כוחות מזוינים של מדינה שאינה חופית: ביטוח משפטי שנרכש במקום הגנה שכבר אינה מחזיקה.
- לחץ רוסי, שנאמר בפומבי.
- פסגת 23 בספטמבר בטהראן: לארח את הארבע האחרות בהיותך היחיד שלא אשרר היה בלתי אפשרי.
- ההנהגה הביטחונית החדשה. מאז 9 באוגוסט הביטחון הלאומי בידי מוחסן רזאי ומייסדי משמרות המהפכה. סדר העדיפויות שלהם הוא הישרדות לוגיסטית של המנגנון, לא שדות המדף הדרומי שאיראן ממילא אינה יכולה להפיק.
המשטר הזה חותם משום שהוא חלש. הוא מאשרר ברגע הגרוע ביותר של מאזן הכוחות, לצורך שהוא שלו — הצלת נתיב האספקה שלו — ולא של איראן.
לפני 1991: ים משותף לשניים
כאן נדרשת דיוק, שכן זו הנקודה שבה המשטר מעלה אבק.
האמנות הנזכרות — הסכם הידידות הסובייטי־פרסי מ־1921 והסכם ההתיישבות, המסחר והשיט מ־1940 — קובעות משטר ברור: הים שמור לכלי שיט של שני דגלים בלבד, איראני וסובייטי; לכל צד אזור דיג בלעדי של עשרה מיילים ימיים; ומעבר לכך שתי המדינות עושות בו שימוש חופשי, יחד, על פני כל שטחו. לאיש שלישי אין גישה.
במילים אחרות, לאיראן לא הייתה מחצית מתוחמת: היה לה הים כולו, במשותף עם מדינה אחת בלבד. זה מה שמסכם הביטוי «חמישים אחוז» — שימוש משותף בין שניים, לא גבול משורטט על מפה. האמנות אכן אינן מתוות קו ואינן מחלקות את קרקעית הים: אין בהן מילה על תת־הקרקע, על הסביבה או על ענייני צבא, שכן באותה עת נפט ימי טרם היה נושא.
ודווקא חוסר הדיוק הזה מתהפך היום נגד איראן. כל עוד היו שניים בלבד, היעדר הקו שירת את טהראן: הכול היה של האחד כשל האחר.
מה שהרס באמת את עמדת איראן הוא 1991. התפרקות ברית המועצות מולידה שלוש מדינות חדשות — אזרבייג’ן, קזחסטן, טורקמניסטן — היורשות את הזכויות הסובייטיות. חלוקה בין שניים הופכת לחלוקה בין חמש. באופן מכני, המחצית הופכת לכל היותר לחמישית. מכאן התביעה ל־20%, שהוצגה שלושים שנה ולא הבשילה מעולם.
ואז מגיעה הגאוגרפיה: חופה של איראן מהווה כ־13% מקו החוף הכספי. כל שיטה המבוססת על קו האמצע מביאה אפוא את איראן ל־11-13%. שיעור זה אינו תוצאה של החלטה שהתקבלה נגד איראן: הוא נובע מכנית מאורך החופים. מה שנקבע פוליטית הוא אם לקבל את השיטה — ולערער עליה כל עוד יש אמצעים.
מה באמת עולה האשרור
סעיף 8 מפנה במפורש את חלוקת הקרקעית ותת־הקרקע להסכמים דו־צדדיים עתידיים. אשרור עכשיו פירושו נעילת המסגרת לפני שנוהל משא ומתן על החלק: רצף הפוך. הממשלה משיבה שלאשרור «אין כל השפעה על התיחום». משפטית — נכון. פוליטית — זה לשרוף את הקלף האחרון בחינם.
סעיף 14 מתיר צינורות תת־ימיים בהסכמת המדינות שקרקעיתן נחצית בלבד. צינור טורקמניסטן ← אזרבייג’ן ← אירופה הופך לאפשרי בלי איראן. המדינה מאבדת את מעמדה כמעבר הכרחי.
הבהרה מתחייבת, משום שכעס ראוי שיכוון נכון. כתוב בכל מקום שהמשטר «מוסר חלק מהים הכספי לרוסיה». זה שגוי, וזו טעות גאוגרפית: רוסיה בצפון, איראן בדרום, ולשתי המדינות אין כל גבול ימי לתיחום. המחלוקות שנותרו מעמידות את איראן מול אזרבייג’ן — ובעיקר שדה אלבורז, שבאקו קוראת לו אלוב, שם גירשה ספינת סיור איראנית כלי שיט של BP ב־2001 — ומול טורקמניסטן. מה שמוסקבה משיגה אינו שטח אלא מקלט: ים סגור בפני ציים זרים, שבו נעים בחופשיות מטענים תחת סנקציות.
מה כבר איבדנו, ומתי
אם התיק הזה מעורר בכל איראני משהו כואב, הרי זה משום שהוא שייך לשרשרת. הנה התאריכים, במדויק.
הקווקז — 1813 ו־1828
בהסכם גוליסטן, ב־24 באוקטובר 1813, לאחר תשע שנות מלחמה, מוסרת פרס הקאג’ארית את קרבאך, גנג’ה, שירוואן, שאקי, באקו, דרבנט, קובה, חלק מטליש, דגסטן וגאורגיה המזרחית. בהסכם סעיף שהכריע את כל השאר: מעתה רק לרוסיה מותר להחזיק ספינות מלחמה בים הכספי. שם איבדה איראן את ימה — ולא ב־2018.
חמש עשרה שנה אחר כך, בהסכם תורכמנצ’אי, ב־22 בפברואר 1828, מאיים פסקביץ’ לכבוש את טהראן בתוך חמישה ימים. עבאס מירזא חותם. פרס מוסרת את אריוואן, נחצ’יוואן, יתרת טליש, אורדובאד ומוגאן. נהר הארס הופך לגבול. נוספים עשרים מיליון רובל כסף כפיצוי, והקפיטולציות המוציאות נתינים רוסים מסמכות המשפט האיראנית.
אזרבייג’ן ההיסטורית נחצית לשניים בידי נהר. הדרום — תבריז, ארדביל, אורמיה — נותר איראני. הצפון הופך לרוסי, אחר כך סובייטי, ועצמאי ב־1991. והשם «אזרבייג’ן» כינה את המחוז האיראני מדרום לארס: השטח הצפוני נקרא אראן ושירוואן, ואימץ את השם רק ב־1918.
מעבר לים הכספי — 1881
בינואר 1881 מוחץ הצבא הרוסי את התורכמנים מבני טקה בגאוק־טפה. פרס, מותשת מתבוסות הקווקז, אינה יכולה דבר. ב־21 בספטמבר 1881 מאלץ אותה הסכם אחל — אמנת הגבול אחל־ח’וראסאן — לוותר על כל תביעה לטורקסטן ולמעבר לנהר האוקסוס. הגבול נקבע על נהר האתרק ואחר כך על רכס קופט־דאג. ב־1884 נוטלת רוסיה את מרו, סרחס ואשגבאט.
שם יוצא טורקמניסטן ממסלולה של איראן — מרו, היא מרוו של האווסטה, אחת הארצות שברא אהורה מזדא.
הקווקז ב־1813 וב־1828, הראת ב־1857, מעבר לים הכספי ב־1881: בפחות משבעים שנה, תחת הקאג’ארים, מאבדת איראן שליש משטחה.
הטורף הקבוע
הביטו ברשימת התאריכים. זו לעולם אינה אימפריה אחרת. שלוש מאות שנה, הכוח שנוטל מאיראן הוא תמיד אותו כוח.
- 1722-1723 — פטר הגדול נוטל את דרבנט, באקו, גילאן, מאזנדראן ואסטראבאד. המחוזות מוחזרים ב־1732-1735, אך התקדים נקבע.
- 1813 — גוליסטן: הקווקז המזרחי, באקו, והמונופול הימי הרוסי.
- 1828 — תורכמנצ’אי: אריוואן, נחצ’יוואן, הארס כגבול, עשרים מיליון רובל, הקפיטולציות.
- 1881 — אחל: מעבר לים הכספי. מרו, סרחס ואשגבאט ב־1884.
- 1907 — האמנה האנגלו־רוסית מחלקת את איראן לאזורי השפעה בלי לשאול אותה. הצפון לרוסיה.
- 1911 — אולטימטום רוסי: גירוש מורגן שוסטר, הגזבר האמריקני שהובא לרפורמה בכספי המדינה. כיבוש תבריז ורשת, הוצאות להורג פומביות בימי עאשוראא.
- 1912 — הארטילריה הרוסית מפגיזה את מקדש האימאם רזא במשהד.
- 1920-1921 — הקמת רפובליקה סובייטית בגילאן, משטר בובה על אדמת איראן.
- 1941 — פלישה אנגלו־סובייטית. הצפון כבוש עד 1946.
- 1945-1946 — סטלין מסרב לסגת ומקים שתי מדינות בובה: «הרפובליקה העממית של אזרבייג’ן» בתבריז ורפובליקת מהאבאד. זהו המשבר הראשון של המלחמה הקרה, והוא מתרחש אצלנו.
שלוש מאות שנה, שיטה אחת: קח כשאיראן חלשה, הבטח ידידות כשהיא מתאוששת, וחזור ברגע שהיא נופלת שוב.
והיום, אותה יד — אלא שהיא מושטת מרצון
ב־ינואר 2025 חתם המשטר עם מוסקבה על אמנת שותפות אסטרטגית מקיפה לעשרים שנה. פרט אחד אומר הכול על ערכה: טהראן ביקשה סעיף הגנה הדדית, ומוסקבה סירבה. הנוסח קובע רק שאם צד אחד יותקף, האחר לא יסייע לתוקף.
איראן סיפקה את כטב »מי השאהד הפוגעים בערי אוקראינה. היא הציעה את מיקומה, את מפעליה, את חתימתה. וכשירדה המלחמה על איראן בפברואר 2026, רוסיה לא זזה. היא לא הגנה על מטר מרובע אחד של שמי איראן. היא שלחה חיטה דרך הים הכספי — ודרישה: אשרר לפני הפסגה שלי.
זה ההבדל שיש למדוד. הקאג’ארים איבדו את הקווקז ואת מעבר הים הכספי בעודם מגנים עליהם, בתום מלחמות שהפסידו, עם צבא הרוס ואויב במרחק חמישה ימים מטהראן. עבאס מירזא חתם על תורכמנצ’אי כשגבו אל הקיר. המשטר הזה אינו מאבד דבר בשדה קרב: הוא נותן. הוא נותן מרצון, בעט, באולם במג’לס, כדי להבטיח מסדרון אספקה המחזיק אותו בחיים. אי אפשר לטעון לגזירת ההיסטוריה כשהעט בידך.
במשך מאתיים וחמישים שנה תלשה רוסיה מאיראן כל שיכלה. היום היא כבר אינה צריכה לתלוש: היא מבקשת, ומביאים לה.
וכל העת הזאת, שמאל מגלובל מסוים ממשיך להסביר לאיראנים שאסונם נושא שם אמריקני או ישראלי.
העולם הפוך. מי ששתו מאה שנה מן הקומוניזם שיצא ממוסקבה מטיפים כיום מוסר אנטי־אימפריאליסטי לעם ששילם את מחיר האימפריאליזם הרוסי במחוזות אבודים — באקו, אריוואן, נחצ’יוואן, מרו, מעבר לים הכספי —, במקדשים מופגזים וברפובליקות בובה שהוקמו על אדמתו. איננו זקוקים לאיש שיסביר לנו מהי אימפריה טורפת: הרשימה בידינו, והיא מתוארכת.
הקדרה המכנה לסיר «שחור» עוד יכולה לטעון לבורות. כאן זה גרוע יותר: מי שמוקיעים את האימפריה שותקים דווקא לגבי זו שכרגע ממש עכשיו דורשת ממשטר בפינה את אשרורה של אמנה שנחתמת נגד איראן. האנטי־אימפריאליזם שלהם עוצר תמיד בגבול מוסקבה.
שמו של הים הזה, לפי הסדר
אומה המאבדת את שמות מקומותיה כבר החלה לאבד את המקומות. הנה, לפי סדר כרונולוגי, כיצד נקרא הים הזה.
- האווסטה, איראנית עתיקה — וורוקשה, «רחב המפרצים», ופראחכרת. מקור איראני. הים הגדול של הכתבים הזורואסטריים, שבו צומח עץ כל הזרעים.
- התקופה האחמנית, הרודוטוס, המאה ה־5 לפנה »ס — קספי ← קספיוי ← כספי. מקור איראני. על שם הקספים, עם מן החוף הדרום־מערבי, שהרודוטוס מנה בין סטרפיות דריווש הגדול.
- העת העתיקה היוונית־רומית — הים ההירקני, Mare Hyrcanum. מקור איראני. מפרסית עתיקה וַרְכָּנָה, «ארץ הזאבים» (ורכה, זאב — אווסטית ורהכו, פרסית גורג). אותה מילה נתנה את גורגאן. אפילו השם היווני של הים הזה איראני.
- התקופה הסאסאנית, פהלווית — זרייה, פראחכרד. מקור איראני, המשך אוצר המילים האווסטי.
- לאחר הכיבוש הערבי, המאות ה־7 עד ה־10 — בחר אל־ח’זר, «ים הכוזרים». מקור טורקי. מח’גנות הכוזרים, עם דובר טורקית ששלט בחוף הצפון־מערבי מן המאה ה־6 עד ה־10.
- מקורות פרסיים מן התקופה האסלאמית — דריא־יה טברסתאן, גורגאן, גילאן, דילם, אבסכון, אסטראבאד, סארי, קזווין, מוגאן, שירוואן. מקור איראני. הים נושא את שמות המחוזות והערים האיראניות שלחופיו. נרשמו כשלושים וחמישה שמות.
- מן המאה ה־12 — דריא־יה מאזנדראן, دریای مازندران. מקור איראני. השם הפרסי החוצה את המאות עד ימינו.
- 1982 — הממשלה מכריזה על דריא־יה מאזנדראן כשם הרשמי.
- 2002 — חוזר ממשלתי כופה את «ח’זר», دریای خزر, בהתכתבות בפרסית, ואת «Caspian» בזירה הבינלאומית.
האם הקספים היו עם איראני?
בכנות: השאלה אינה מוכרעת, ומוטב לומר זאת מאשר לקבוע. הקספים נחשבים בדרך כלל לעם קדם־הודו־אירופי, כלומר קודם לבואם של האריים אל הרמה; יש חוקרים שאף קישרו אותם לכשים. שמם אינו מתועד באיראנית עתיקה.
אך היזהרו מן ההחלקה: קדם־ארי אינו קדם־איראני. העמים האלה הם האיראנים של התקופה הנאוליתית — תושבי הארץ הזאת הרבה לפני שהשבטים דוברי האיראנית התיישבו בה, כמו העילמים או הכשים. איראן לא החלה עם בוא האריים: היא קלטה אותם ואחר כך התמזגה עמם. הקספים אינם קודמיהם של האיראנים; הם השכבה הראשונה שלהם.
האנציקלופדיה איראניקה מסכמת שיש לראותם «או כעם איראני, או כנתונים עמוקות להשפעה תרבותית איראנית». הם ישבו בחוף הדרום־מערבי, נמנו במחוז האחד־עשר של אימפריית דריווש, ונתנו את שמם לא רק לים אלא גם להרי הקספי — הקווקז — ולשערי הקספי.
במילים אחרות: בין שהיו איראנים בלשונם ובין שאוראנו בתרבות, הם היו עם מן העולם האיראני, נתיני האימפריה האחמנית. «כספי» אינה מילה מערבית שהושתלה על ימנו. זהו שמו של אחד מעמינו, שיצא ליוונית וחזר.
הביטו כעת ברשימה כולה. במשך קרוב לשלושת אלפים שנה נשא הים הזה עשרות שמות, וכולם איראניים למעט אחד: וורוקשה, כספי, הירקני, פראחכרד, טברסתאן, גורגאן, גילאן, דילם, מאזנדראן. רק אחד בא ממקום אחר — ח’זר, על שם ח’גנות דובר טורקית שנכחד לפני אלף שנה.
ב־2002, מכל מרחב השמות הזה, בחר המשטר דווקא באחד שאינו איראני.
לוותר על השם, ואחר כך על הדבר עצמו
זה מה שהתיק הזה חושף, והוא חורג הרבה מעבר לשאלת אחד־עשר או עשרים האחוזים.
שלטון שבשפתו שלו מחליף את דריא־יה מאזנדראן בדריא־יה ח’זר מוחק במשיכת קולמוס את האווסטה, את האחמנים, את הסאסאנים, את טברסתאן ואת גילאן — ומציב במקומם ח’גנות טורקי מראשית ימי הביניים. אין זו רשלנות מנהלית. זהו סימנו של משטר שאיראן אינה עבורו נקודת הייחוס. אותו משטר שהוריד את האריה והשמש, שביקש להחריב את קברו של כורש, שבילה ארבעים ושבע שנה בהתייחסות אל התרבות האיראנית כאל תקופת בערות הטעונה תיקון.
המשטר הזה אינו מוכר את הים הכספי בזול במקרה. הוא מוכר אותו משום שברוחו הים אינו שלו — משום ששום דבר איראני אינו שלו ברוחו. שלו הוא מסדרון האספקה למוסקבה, המקלט הסגור, ההישרדות.
אין לו כל מנדט לחייב את גבולות איראן. לא בקרקעית הים, לא בשדות, לא בנתיבים. את מה שיחתום במג’לס בסתיו הזה, אומה חופשית תהיה רשאית לפתוח מחדש — וכך תעשה.
בינתיים, יש דבר אחד שכל אחד מאיתנו יכול להשיב לעצמו כבר עכשיו, בלי להמתין לשום אמנה: השם. בכתבינו, במפותינו, בפינו — دریای مازندران, ים מאזנדראן. Caspian בשפות זרות. לעולם לא ח’זר.
זה דבר קטן, וזה הכול. תמיד מתחילים בהשבת המילים.
איראן או פס מיגירים. ג’אוויד שאה.
מקורות
- איראן אינטרנשיונל — איראן לקראת אשרור, זכויות הקרקעית עדיין פתוחות
- איראן אינטרנשיונל — פסגת הים הכספי בטהראן, 23 בספטמבר
- איראן אינטרנשיונל — הים הכספי, נתיב סחר מרכזי מול הורמוז
- איראן אינטרנשיונל — אמנת 2025 אינה כוללת סעיף הגנה הדדית
- The Levant Files — טהראן מזרזת את האמנה בפרלמנט
- Times of Central Asia — איראן לקראת אשרור
- IranWire — הפרלמנט פותח בדיון באמנה
- TASS — לברוב דורש אשרור (מקור ממשלתי רוסי, מסומן ככזה)
- אין חלוקת 50-50 באמנות 1921 ו־1940
- Jamestown — המשטר המשפטי של הים הכספי
- הסכם ההתיישבות, המסחר והשיט (1935)
- הסכם תורכמנצ’אי (1828)
- הסכם אחל (1881)
- קרב גאוק־טפה
- אנציקלופדיה איראניקה — CASPIANS
- שמות הים הכספי
- הירקניה / ורכנה
- The Conversation — מדוע הים הכספי נעשה כה אסטרטגי
Was in diesem Augenblick geschieht
Am 22. Juli 2026 billigte die Regierung im Eilverfahren den Gesetzentwurf zur Ratifizierung der Konvention von Aktau über den Rechtsstatus des Kaspischen Meeres, unterzeichnet am 12. August 2018. Anfang August ging der Text an den Madschles; der Ausschuss für nationale Sicherheit befasst sich damit.
Man muss ermessen, was das bedeutet. Die Konvention tritt erst in Kraft, wenn alle fünf Anrainerstaaten sie ratifizieren. Russland, Kasachstan, Aserbaidschan und Turkmenistan haben das vor Jahren getan. Iran war der letzte — und das war sein letztes Druckmittel. Er ist im Begriff, es ohne Gegenleistung aus der Hand zu geben.
Moskau macht daraus kein Geheimnis: Lawrow hat öffentlich verlangt, dass Teheran vor dem Kaspi-Gipfel ratifiziert, den Iran am 23. September ausrichtet. Am 6. August antwortete der Shahriar mit einem Satz: „Irans Rechte im Kaspischen Meer sind weder verhandelbar noch aufgebbar. »
Warum diese plötzliche Eile
Sieben Jahre Stillstand, dann Dringlichkeit. Fünf Gründe kreuzen sich — und keiner betrifft die Rechte der Nation.
- Das Kaspische Meer ist zur Lunge des Regimes geworden. Seit der amerikanischen Seeblockade an der Straße von Hormus kommt von Norden herein, was im Süden nicht mehr hereinkommt: Weizen, Mais, Speiseöl, Drohnenbauteile, über den INSTC-Korridor — von den russischen Häfen Astrachan und Machatschkala nach Bandar Anzali und Amirabad. Diese Route funktioniert aus einem einzigen Grund: das Kaspische Meer ist für die Amerikaner militärisch unzugänglich, denn nur die fünf Anrainer haben Zugang.
- Das Refugium erwies sich als durchdringbar. Im März 2026 traf ein israelischer Schlag das Marinekommandozentrum von Bandar Anzali. Im Juli trafen ukrainische Drohnen Schiffe auf dem Meer selbst. Daher die Fixierung auf Artikel 3 der Konvention, der Streitkräfte nichtanrainender Staaten verbietet: eine juristische Versicherung, gekauft als Ersatz für eine Verteidigung, die nicht mehr hält.
- Russischer Druck, öffentlich formuliert.
- Der Gipfel am 23. September in Teheran: die anderen vier zu empfangen und dabei der einzige Nichtratifizierer zu sein, war unhaltbar.
- Die neue Sicherheitsführung. Seit dem 9. August liegt die nationale Sicherheit in den Händen von Mohsen Rezaei und den Gründern der Revolutionsgarden. Ihre Priorität ist das logistische Überleben des Apparats, nicht die Felder eines südlichen Schelfs, den Iran ohnehin nicht ausbeuten kann.
Dieses Regime unterschreibt, weil es schwach ist. Es ratifiziert im schlechtesten Moment seines Kräfteverhältnisses, für ein Bedürfnis, das seines ist — die Rettung seiner Nachschubroute —, und nicht für das Irans.
Vor 1991: ein zu zweit geteiltes Meer
Hier ist Genauigkeit nötig, denn genau an diesem Punkt wirbelt das Regime Staub auf.
Die angeführten Verträge — der sowjetisch-persische Freundschaftsvertrag von 1921 und der Vertrag über Niederlassung, Handel und Schifffahrt von 1940 — schaffen eine klare Ordnung: das Meer ist Schiffen nur zweier Flaggen vorbehalten, der iranischen und der sowjetischen; jede Seite hat eine ausschließliche Fischereizone von zehn Seemeilen; und darüber hinaus nutzen beide Länder es frei, gemeinsam, in seiner ganzen Ausdehnung. Kein Dritter hat Zugang.
Mit anderen Worten: Iran verfügte nicht über eine abgegrenzte Hälfte — er verfügte über das ganze Meer, gemeinsam mit einem einzigen anderen Staat. Das ist es, was der Ausdruck „fünfzig Prozent » zusammenfasst: geteilte Nutzung zu zweit, keine auf einer Karte gezogene Grenze. Die Verträge ziehen tatsächlich keine Linie und teilen den Meeresboden nicht: kein Wort über den Untergrund, die Umwelt oder das Militärische, denn damals war Offshore-Öl noch kein Thema.
Und genau diese Unbestimmtheit wendet sich heute gegen Iran. Solange es nur zwei waren, diente das Fehlen einer Linie Teheran: alles gehörte dem einen wie dem anderen.
Was Irans Position wirklich zerstörte, war 1991. Die Auflösung der UdSSR lässt drei neue Staaten entstehen — Aserbaidschan, Kasachstan, Turkmenistan —, die die sowjetischen Rechte im Wege der Staatennachfolge erben. Aus einer Teilung zu zweit wird eine Teilung zu fünft. Mechanisch wird aus der Hälfte bestenfalls ein Fünftel. Daher der Anspruch auf 20 %, dreißig Jahre lang vertreten und nie durchgesetzt.
Dann kommt die Geografie: Irans Küste macht etwa 13 % der kaspischen Küstenlinie aus. Jede Methode auf Grundlage der Mittellinie bringt Iran daher auf 11-13 %. Dieser Anteil ist nicht das Ergebnis einer gegen Iran gerichteten Entscheidung: er folgt mechanisch aus der Länge der Küsten. Politisch entschieden wird, ob man diese Methode akzeptiert — und ob man sie bestreitet, solange man die Mittel dazu hat.
Was die Ratifizierung wirklich kostet
Artikel 8 verweist die Aufteilung von Meeresboden und Untergrund ausdrücklich auf spätere bilaterale Abkommen. Jetzt zu ratifizieren heißt, den Rahmen festzuzurren, bevor der Anteil verhandelt ist: die Reihenfolge verkehrt. Die Regierung erwidert, die Ratifizierung habe „keine Wirkung auf die Abgrenzung ». Juristisch trifft das zu. Politisch heißt es, die letzte Karte umsonst auszuspielen.
Artikel 14 erlaubt Unterwasserleitungen mit Zustimmung allein jener Staaten, deren Meeresboden gequert wird. Eine Leitung Turkmenistan → Aserbaidschan → Europa wird ohne Iran möglich. Das Land verliert seine Stellung als zwingender Durchgang.
Eine Klarstellung ist geboten, denn Zorn verdient es, richtig zu zielen. Überall liest man, das Regime „trete einen Teil des Kaspischen Meeres an Russland ab ». Das ist falsch und ein geografischer Irrtum: Russland liegt im Norden, Iran im Süden, und beide Länder haben keine abzugrenzende Seegrenze. Die verbleibenden Streitfälle stellen Iran gegen Aserbaidschan — insbesondere das Feld Alborz, das Baku Alov nennt und wo 2001 ein iranisches Patrouillenboot ein BP-Schiff vertrieb — und gegen Turkmenistan. Was Moskau gewinnt, ist kein Territorium, sondern ein Refugium: ein für fremde Marinen geschlossenes Meer, über das sanktionierte Güter frei verkehren.
Was wir bereits verloren haben, und wann
Wenn diese Akte in jedem Iraner etwas Schmerzhaftes weckt, dann weil sie zu einer Reihe gehört. Hier die Daten, genau.
Der Kaukasus — 1813 und 1828
Im Vertrag von Gulistan, am 24. Oktober 1813, tritt das kadscharische Persien nach neun Kriegsjahren Karabach, Gandscha, Schirwan, Scheki, Baku, Derbent, Quba, einen Teil von Talysch, Dagestan und Ostgeorgien ab. Der Vertrag enthält eine Klausel, die alles Weitere entscheidet: nur Russland darf fortan Kriegsschiffe auf dem Kaspischen Meer unterhalten. Dort verlor Iran sein Meer — nicht 2018.
Fünfzehn Jahre später, im Vertrag von Turkmantschai, am 22. Februar 1828, droht Paskewitsch, Teheran binnen fünf Tagen zu nehmen. Abbas Mirza unterschreibt. Persien tritt Eriwan, Nachitschewan, den Rest von Talysch, Ordubad und Mughan ab. Der Aras wird zur Grenze. Hinzu kommen zwanzig Millionen Silberrubel Entschädigung und die Kapitulationen, die russische Untertanen der iranischen Justiz entziehen.
Das historische Aserbaidschan wird von einem Fluss entzweigeschnitten. Der Süden — Täbris, Ardabil, Urmia — bleibt iranisch. Der Norden wird russisch, dann sowjetisch, 1991 unabhängig. Und der Name „Aserbaidschan » bezeichnete die iranische Provinz südlich des Aras: das nördliche Gebiet hieß Arran und Schirwan und nahm diesen Namen erst 1918 an.
Transkaspien — 1881
Im Januar 1881 zerschlägt die russische Armee die Teke-Turkmenen bei Geok Tepe. Persien, erschöpft von den Niederlagen im Kaukasus, kann nichts ausrichten. Am 21. September 1881 zwingt es der Vertrag von Achal — die Grenzkonvention Achal-Chorasan —, auf jeden Anspruch auf Turkestan und Transoxanien zu verzichten. Die Grenze wird am Atrek und dann am Kopet-Dag festgelegt. 1884 nimmt Russland Merw, Sarachs und Aschgabat.
Dort verlässt Turkmenistan Irans Umlaufbahn — Merw, das Marv der Awesta, eines der von Ahura Mazda geschaffenen Länder.
Der Kaukasus 1813 und 1828, Herat 1857, Transkaspien 1881: in weniger als siebzig Jahren verliert Iran unter den Kadscharen ein Drittel seines Gebiets.
Der beständige Räuber
Sehen Sie sich die Liste der Daten an. Es ist nie ein anderes Reich. Seit drei Jahrhunderten ist die Macht, die Iran nimmt, immer dieselbe.
- 1722-1723 — Peter der Große nimmt Derbent, Baku, Gilan, Mazandaran und Astarabad. Die Provinzen werden 1732-1735 zurückgegeben, doch der Präzedenzfall steht.
- 1813 — Gulistan: der Ostkaukasus, Baku und das russische Marinemonopol.
- 1828 — Turkmantschai: Eriwan, Nachitschewan, der Aras als Grenze, zwanzig Millionen Rubel, die Kapitulationen.
- 1881 — Achal: Transkaspien. Merw, Sarachs und Aschgabat folgen 1884.
- 1907 — Das anglo-russische Abkommen zerteilt Iran in Einflusszonen, ohne ihn auch nur zu fragen. Der Norden fällt an Russland.
- 1911 — Russisches Ultimatum: Ausweisung von Morgan Shuster, dem amerikanischen Schatzmeister, der die Finanzen des Landes reformieren sollte. Besetzung von Täbris und Rascht, öffentliche Hinrichtungen während Aschura.
- 1912 — Russische Artillerie beschießt den Schrein des Imam Reza in Maschhad.
- 1920-1921 — Errichtung einer Sowjetrepublik Gilan, eines Marionettenregimes auf iranischem Boden.
- 1941 — Anglo-sowjetische Invasion. Der Norden bleibt bis 1946 besetzt.
- 1945-1946 — Stalin weigert sich abzuziehen und errichtet zwei Marionettenstaaten: die „Volksrepublik Aserbaidschan » in Täbris und die Republik Mahabad. Es ist die erste Krise des Kalten Krieges — und sie findet bei uns statt.
Drei Jahrhunderte, eine Methode: nehmen, wenn Iran schwach ist, Freundschaft versprechen, wenn er sich aufrichtet, und zurückkehren, sobald er wieder fällt.
Und heute dieselbe Hand — nur freiwillig hingehalten
Im Januar 2025 unterzeichnete das Regime mit Moskau einen umfassenden strategischen Partnerschaftsvertrag auf zwanzig Jahre. Ein Detail sagt alles über seinen Wert: Teheran verlangte eine Beistandsklausel, und Moskau lehnte sie ab. Der Text sieht lediglich vor, dass die eine Seite, wenn die andere angegriffen wird, den Angreifer nicht unterstützt.
Iran lieferte die Schahed-Drohnen, die ukrainische Städte treffen. Er bot seine Lage, seine Fabriken, seine Unterschrift. Und als der Krieg im Februar 2026 über Iran hereinbrach, rührte sich Russland nicht. Es verteidigte keinen Quadratmeter iranischen Himmels. Es schickte Weizen über das Kaspische Meer — und eine Forderung: ratifiziere vor meinem Gipfel.
Das ist der Unterschied, den man ermessen muss. Die Kadscharen verloren den Kaukasus und Transkaspien, während sie sie verteidigten, am Ende verlorener Kriege, mit zerschlagener Armee und dem Feind fünf Tagesmärsche vor Teheran. Abbas Mirza unterschrieb Turkmantschai mit dem Rücken zur Wand. Dieses Regime verliert nichts auf einem Schlachtfeld: es gibt. Es gibt freiwillig, mit einem Federhalter, in einem Saal des Madschles, um einen Nachschubkorridor zu sichern, der es am Leben hält. Man kann sich nicht auf ein historisches Schicksal berufen, wenn man die Feder selbst führt.
Zweieinhalb Jahrhunderte lang riss Russland Iran heraus, was es konnte. Heute muss es nicht mehr reißen: es fragt, und man bringt es ihm.
Und derweil erklärt eine gewisse globalisierte Linke den Iranern weiter, ihr Unglück trage einen amerikanischen oder israelischen Namen.
Die Welt verkehrt. Wer ein Jahrhundert lang aus dem aus Moskau gekommenen Kommunismus getrunken hat, erteilt heute jenem Volk Lektionen im Antiimperialismus, das den russischen Imperialismus in verlorenen Provinzen bezahlt hat — Baku, Eriwan, Nachitschewan, Merw, Transkaspien —, in beschossenen Heiligtümern und in Marionettenrepubliken auf eigenem Boden. Wir brauchen niemanden, der uns erklärt, was ein räuberisches Imperium ist: wir haben die Liste, und sie ist datiert.
Wer im Glashaus sitzt, hat immerhin die Ausrede der Unwissenheit. Hier ist es schlimmer: die das Imperium anprangern, schweigen ausgerechnet über jenes, das in diesem Augenblick von einem in die Enge getriebenen Regime die Ratifizierung eines gegen Iran unterzeichneten Vertrags verlangt. Ihr Antiimperialismus endet stets an Moskaus Grenze.
Der Name dieses Meeres, der Reihe nach
Eine Nation, die die Namen ihrer Orte verliert, hat bereits begonnen, die Orte zu verlieren. Hier, in zeitlicher Folge, wie dieses Meer geheißen hat.
- Awesta, Altiranisch — Vourukasha, „mit weiten Buchten », und Farākhkart. Iranischer Ursprung. Das große Meer des zoroastrischen Schrifttums, in dem der Baum aller Samen wächst.
- Achämenidenzeit, Herodot, 5. Jh. v. Chr. — Kaspi → Kaspioi → Kaspisch. Iranischer Ursprung. Nach den Kaspiern, einem Volk der südwestlichen Küste, das Herodot unter den Satrapien Dareios’ des Großen aufführt.
- Griechisch-römische Antike — Hyrkanisches Meer, Mare Hyrcanum. Iranischer Ursprung. Vom altpersischen Varkāna, „Land der Wölfe » (varka, Wolf — awestisch vəhrkō, persisch gorg). Dasselbe Wort ergab Gorgan. Selbst der griechische Name dieses Meeres ist iranisch.
- Sassanidenzeit, Pahlavi — Zarayē, Frāxkard. Iranischer Ursprung, Fortsetzung des awestischen Wortschatzes.
- Nach der arabischen Eroberung, 7.-10. Jh. — Bahr al-Chazar, „Meer der Chasaren ». Türkischer Ursprung. Vom Kaganat der Chasaren, eines Turkvolkes, das vom 6. bis 10. Jahrhundert die Nordwestküste beherrschte.
- Persische Quellen der islamischen Zeit — Daryā-ye Tabarestan, Gorgan, Gilan, Deylam, Abaskun, Astarabad, Sari, Qazvin, Mughan, Schirwan. Iranischer Ursprung. Das Meer trägt die Namen der iranischen Provinzen und Städte an seinen Ufern. Rund fünfunddreißig Namen sind verzeichnet.
- Seit dem 12. Jh. — Daryā-ye Māzandarān, دریای مازندران. Iranischer Ursprung. Der persische Name, der die Jahrhunderte bis heute durchquert.
- 1982 — Die Regierung erklärt Daryā-ye Māzandarān zum offiziellen Namen.
- 2002 — Ein Regierungsrundschreiben verordnet „Chazar », دریای خزر, im persischen Schriftverkehr und „Caspian » international.
Waren die Kaspier ein iranisches Volk?
Ehrlich: die Frage ist nicht entschieden, und es ist besser, das zu sagen, als zu behaupten. Die Kaspier gelten allgemein als vorindoeuropäisches Volk, also älter als die Ankunft der Arier auf dem Hochland; manche Forscher haben sie sogar mit den Kassiten in Verbindung gebracht. Ihr Name ist im Altiranischen nicht belegt.
Doch Vorsicht vor der Verschiebung: vorarisch heißt nicht voriranisch. Diese Völker sind die Iraner der Jungsteinzeit — die Bewohner dieses Landes, lange bevor sich die iranischsprachigen Stämme dort niederließen, wie die Elamiter oder die Kassiten. Iran begann nicht mit der Ankunft der Arier: es nahm sie auf und verschmolz dann mit ihnen. Die Kaspier sind nicht die Vorgänger der Iraner; sie sind deren erste Schicht.
Die Encyclopædia Iranica schließt, sie seien „entweder als iranisches Volk oder als stark unter iranischem Kultureinfluss stehend » zu betrachten. Sie lebten an der Südwestküste, erschienen im elften Bezirk des Reiches Dareios’ und gaben ihren Namen nicht nur dem Meer, sondern auch den Kaspischen Bergen — dem Kaukasus — und den Kaspischen Toren.
Mit anderen Worten: ob iranisch der Sprache nach oder iranisiert durch die Kultur — sie waren ein Volk der iranischen Welt, Untertanen des Achämenidenreichs. „Kaspisch » ist kein westliches Wort, das man unserem Meer aufgesetzt hat. Es ist der Name eines unserer Völker, ins Griechische gegangen und zurückgekehrt.
Betrachten Sie nun diese Liste als Ganzes. Über fast dreitausend Jahre trug dieses Meer Dutzende Namen, und alle sind iranisch bis auf einen: Vourukasha, Kaspisch, Hyrkanisch, Frāxkard, Tabarestan, Gorgan, Gilan, Deylam, Mazandaran. Nur einer kommt von anderswo — Chazar, nach einem seit tausend Jahren erloschenen Turkkaganat.
2002 wählte das Regime aus dieser ganzen Weite von Namen den einzigen, der nicht iranisch ist.
Den Namen aufgeben, dann die Sache
Das ist es, was diese Akte offenbart, und es geht weit über die Frage der elf oder zwanzig Prozent hinaus.
Eine Macht, die in ihrer eigenen Sprache Daryā-ye Māzandarān durch Daryā-ye Chazar ersetzt, löscht mit einem Federstrich die Awesta, die Achämeniden, die Sassaniden, Tabarestan und Gilan — und setzt an ihre Stelle ein Turkkaganat des frühen Mittelalters. Das ist keine Verwaltungsnachlässigkeit. Es ist das Zeichen eines Regimes, für das Iran nicht der Bezugspunkt ist. Dasselbe, das Löwe und Sonne herunterholte, das Kyros’ Grab schleifen wollte, das siebenundvierzig Jahre lang die iranische Zivilisation als zu korrigierende Zeit der Unwissenheit behandelt hat.
Dieses Regime verschleudert das Kaspische Meer nicht aus Versehen. Es verschleudert es, weil es ihm im Geiste nicht gehört — weil ihm nichts Iranisches im Geiste gehört. Ihm gehört sein Logistikkorridor nach Moskau, sein geschlossenes Refugium, sein Überleben.
Es hat kein Mandat, Irans Grenzen zu binden. Nicht auf dem Meeresboden, nicht bei den Feldern, nicht bei den Routen. Was es in diesem Herbst im Madschles unterschreibt, wird eine freie Nation wieder aufrollen dürfen — und sie wird es tun.
Bis dahin gibt es eines, das jeder von uns sofort zurücknehmen kann, ohne auf irgendeinen Vertrag zu warten: den Namen. In unseren Texten, auf unseren Karten, in unserem Mund — دریای مازندران, das Meer von Mazandaran. Kaspisch in fremden Sprachen. Niemals Chazar.
Es ist wenig, und es ist alles. Man beginnt immer damit, sich die Worte zurückzuholen.
Iran o Pas Migirim. Javid Shah.
Quellen
- Iran International — Iran auf dem Weg zur Ratifizierung, Meeresbodenrechte weiter offen
- Iran International — Kaspi-Gipfel in Teheran am 23. September
- Iran International — das Kaspische Meer als Schlüsselroute gegenüber Hormus
- Iran International — der Vertrag von 2025 ohne Beistandsklausel
- The Levant Files — Teheran treibt den Vertrag durchs Parlament
- Times of Central Asia — Iran auf dem Weg zur Ratifizierung
- IranWire — das Parlament beginnt die Prüfung
- TASS — Lawrow verlangt die Ratifizierung (russische Staatsquelle, als solche gekennzeichnet)
- Keine 50-50-Teilung in den Verträgen von 1921 und 1940
- Jamestown — das Rechtsregime des Kaspischen Meeres
- Vertrag über Niederlassung, Handel und Schifffahrt (1935)
- Vertrag von Turkmantschai (1828)
- Vertrag von Achal (1881)
- Schlacht von Geok Tepe
- Encyclopædia Iranica — CASPIANS
- Die Namen des Kaspischen Meeres
- Hyrkanien / Varkāna
- The Conversation — warum das Kaspische Meer so wichtig wurde
Vad som sker just nu
Den 22 juli 2026 godkände regeringen med brådskande förfarande lagförslaget om att ratificera Aktaukonventionen om Kaspiska havets rättsliga status, undertecknad den 12 augusti 2018. Texten gick till Majlis i början av augusti; utskottet för nationell säkerhet har tagit upp den.
Man måste förstå vad detta innebär. Konventionen träder i kraft först när alla fem strandstater ratificerar den. Ryssland, Kazakstan, Azerbajdzjan och Turkmenistan gjorde det för flera år sedan. Iran var den sista — och det var landets sista påtryckningsmedel. Nu lämnar man ifrån sig det utan motprestation.
Moskva döljer det inte: Lavrov krävde offentligt att Teheran skulle ratificera före det kaspiska toppmötet, som Iran är värd för den 23 september. Den 6 augusti svarade Shahriaren med en mening: ”Irans rättigheter i Kaspiska havet är varken förhandlingsbara eller möjliga att avstå från.”
Varför denna plötsliga brådska
Sju års stiltje, sedan brådska. Fem skäl korsas — och inget av dem rör nationens rättigheter.
- Kaspiska havet har blivit regimens lunga. Sedan den amerikanska sjöblockaden vid Hormuz kommer norrifrån det som inte längre kommer in söderifrån: vete, majs, matolja, drönarkomponenter, längs INSTC-korridoren — från de ryska hamnarna Astrachan och Machatjkala till Bandar Anzali och Amirabad. Rutten fungerar av ett enda skäl: Kaspiska havet är militärt oåtkomligt för amerikanerna, eftersom bara de fem strandstaterna har tillträde.
- Fristaden visade sig genomtränglig. I mars 2026 träffade ett israeliskt anfall marinens ledningscentral i Bandar Anzali. I juli träffade ukrainska drönare fartyg på själva havet. Därav fixeringen vid konventionens artikel 3, som förbjuder väpnade styrkor från icke-strandstater: en juridisk försäkring köpt i stället för ett försvar som inte längre håller.
- Rysk påtryckning, uttalad offentligt.
- Toppmötet den 23 september i Teheran: att ta emot de fyra andra som ende icke-ratificerare var ohållbart.
- Den nya säkerhetsledningen. Sedan den 9 augusti ligger den nationella säkerheten hos Mohsen Rezaei och Revolutionsgardets grundare. Deras prioritet är apparatens logistiska överlevnad, inte fälten på en sydlig sockel som Iran ändå inte kan utvinna.
Denna regim skriver under därför att den är svag. Den ratificerar i det sämsta läget av sitt styrkeförhållande, för ett behov som är dess eget — att rädda sin försörjningsväg — och inte Irans.
Före 1991: ett hav delat mellan två
Här krävs precision, för det är på denna punkt regimen grumlar vattnet.
De åberopade fördragen — det sovjetisk-persiska vänskapsfördraget från 1921 och fördraget om etablering, handel och sjöfart från 1940 — upprättar en tydlig ordning: havet är förbehållet fartyg under endast två flaggor, den iranska och den sovjetiska; vardera parten har en exklusiv fiskezon om tio nautiska mil; och därutöver nyttjar de två länderna det fritt, tillsammans, över hela dess utsträckning. Ingen tredje part har tillträde.
Med andra ord: Iran förfogade inte över en avgränsad hälft — landet förfogade över hela havet, gemensamt med en enda annan stat. Det är detta uttrycket ”femtio procent” sammanfattar: delat bruk mellan två, inte en gräns dragen på en karta. Fördragen drar nämligen ingen linje och delar inte havsbottnen: inte ett ord om underlaget, miljön eller det militära, eftersom offshoreolja då ännu inte var en fråga.
Och det är just denna obestämdhet som i dag vänds mot Iran. Så länge de bara var två gynnade avsaknaden av linje Teheran: allt tillhörde den ene lika mycket som den andre.
Det som verkligen förstörde Irans ställning var 1991. Sovjetunionens upplösning framkallar tre nya stater — Azerbajdzjan, Kazakstan, Turkmenistan — som ärver de sovjetiska rättigheterna genom statssuccession. En delning mellan två blir en delning mellan fem. Mekaniskt blir hälften i bästa fall en femtedel. Därav kravet på 20 %, drivet i trettio år utan resultat.
Sedan kommer geografin: Irans kust utgör ungefär 13 % av den kaspiska kustlinjen. Varje metod grundad på mittlinjen för därför Iran till 11-13 %. Denna andel är inte resultatet av ett beslut riktat mot Iran: den följer mekaniskt av kusternas längd. Det som avgörs politiskt är om man accepterar metoden — och om man bestrider den så länge man har medel till det.
Vad ratificeringen verkligen kostar
Artikel 8 hänskjuter uttryckligen delningen av havsbotten och underlaget till senare bilaterala avtal. Att ratificera nu är att låsa ramen innan andelen förhandlats: ordningsföljden bakvänd. Regeringen svarar att ratificeringen ”inte har någon verkan på avgränsningen”. Juridiskt stämmer det. Politiskt är det att spela ut sitt sista kort i onödan.
Artikel 14 tillåter undervattensledningar med samtycke enbart från de stater vars havsbotten korsas. En ledning Turkmenistan → Azerbajdzjan → Europa blir möjlig utan Iran. Landet förlorar sin ställning som nödvändig passage.
En precisering är påkallad, för vreden förtjänar att sikta rätt. Överallt läser man att regimen ”överlåter en del av Kaspiska havet till Ryssland”. Det är felaktigt, och det är ett geografiskt misstag: Ryssland ligger i norr, Iran i söder, och de två länderna har ingen sjögräns att dra. De återstående tvisterna ställer Iran mot Azerbajdzjan — särskilt fältet Alborz, som Baku kallar Alov och där en iransk patrullbåt jagade bort ett BP-fartyg 2001 — och mot Turkmenistan. Vad Moskva vinner är inte territorium utan en fristad: ett hav stängt för främmande flottor, där sanktionerade varor rör sig fritt.
Vad vi redan har förlorat, och när
Om denna fråga väcker något smärtsamt hos varje iranier är det för att den ingår i en serie. Här är datumen, exakt.
Kaukasus — 1813 och 1828
I freden i Gulistan, den 24 oktober 1813, avträder det kadjariska Persien efter nio krigsår Karabach, Gandja, Sjirvan, Sjeki, Baku, Derbent, Quba, en del av Talysj, Dagestan och östra Georgien. Fördraget innehåller en klausul som avgör allt övrigt: endast Ryssland får hädanefter hålla krigsfartyg på Kaspiska havet. Där förlorade Iran sitt hav — inte 2018.
Femton år senare, i freden i Turkmentjaj, den 22 februari 1828, hotar Paskevitj att ta Teheran inom fem dagar. Abbas Mirza skriver under. Persien avträder Erivan, Nachitjevan, resten av Talysj, Ordubad och Mughan. Aras blir gränsen. Därtill tjugo miljoner silverrubel i skadestånd och kapitulationerna, som undandrar ryska undersåtar iransk rättskipning.
Det historiska Azerbajdzjan skärs i två av en flod. Södern — Tabriz, Ardabil, Urmia — förblir iransk. Norr blir ryskt, sedan sovjetiskt, självständigt 1991. Och namnet ”Azerbajdzjan” betecknade den iranska provinsen söder om Aras: det norra området hette Arran och Sjirvan och antog namnet först 1918.
Transkaspien — 1881
I januari 1881 krossar den ryska armén teke-turkmenerna vid Geok Tepe. Persien, utmattat av nederlagen i Kaukasus, kan ingenting. Den 21 september 1881 tvingar Akhalfördraget — gränskonventionen Akhal-Khorasan — landet att avstå från varje anspråk på Turkestan och Transoxanien. Gränsen fastställs vid Atrek och sedan Kopet Dag. År 1884 tar Ryssland Merv, Sarakhs och Asjchabad.
Där lämnar Turkmenistan Irans omloppsbana — Merv, Avestas Marv, ett av de länder Ahura Mazda skapade.
Kaukasus 1813 och 1828, Herat 1857, Transkaspien 1881: på mindre än sjuttio år förlorar Iran under kadjarerna en tredjedel av sitt territorium.
Det ständiga rovdjuret
Se på listan av årtal. Det är aldrig ett annat imperium. I tre sekler är den makt som tar från Iran alltid densamma.
- 1722-1723 — Peter den store tar Derbent, Baku, Gilan, Mazandaran och Astarabad. Provinserna återlämnas 1732-1735, men prejudikatet är satt.
- 1813 — Gulistan: östra Kaukasus, Baku och det ryska flottmonopolet.
- 1828 — Turkmentjaj: Erivan, Nachitjevan, Aras som gräns, tjugo miljoner rubel, kapitulationerna.
- 1881 — Akhal: Transkaspien. Merv, Sarakhs och Asjchabad följer 1884.
- 1907 — Den brittisk-ryska konventionen styckar Iran i inflytandesfärer utan att ens fråga landet. Norr tillfaller Ryssland.
- 1911 — Ryskt ultimatum: utvisning av Morgan Shuster, den amerikanske finansmannen som kallats in för att reformera statsfinanserna. Ockupation av Tabriz och Rasht, offentliga avrättningar under ashura.
- 1912 — Rysk artilleri beskjuter imam Rezas helgedom i Mashhad.
- 1920-1921 — En sovjetrepublik i Gilan upprättas, en marionettregim på iransk mark.
- 1941 — Brittisk-sovjetisk invasion. Norra landet ockuperat till 1946.
- 1945-1946 — Stalin vägrar dra tillbaka sina trupper och installerar två marionettstater: ”Azerbajdzjans folkrepublik” i Tabriz och republiken Mahabad. Det är kalla krigets första kris, och den äger rum hos oss.
Tre sekler, en enda metod: ta när Iran är svagt, lova vänskap när det reser sig, och kom tillbaka så snart det faller igen.
Och i dag samma hand — men frivilligt utsträckt
I januari 2025 undertecknade regimen med Moskva ett övergripande strategiskt partnerskapsavtal på tjugo år. En detalj säger allt om dess värde: Teheran begärde en klausul om ömsesidigt försvar, och Moskva avslog den. Texten föreskriver blott att om den ena parten angrips ska den andra inte bistå angriparen.
Iran levererade Shahed-drönarna som träffar ukrainska städer. Landet erbjöd sitt läge, sina fabriker, sin underskrift. Och när kriget föll över Iran i februari 2026 rörde sig Ryssland inte. Det försvarade inte en kvadratmeter iransk himmel. Det skickade vete över Kaspiska havet — och ett krav: ratificera före mitt toppmöte.
Det är denna skillnad som måste mätas. Kadjarerna förlorade Kaukasus och Transkaspien medan de försvarade dem, efter förlorade krig, med en krossad armé och fienden fem dagsmarscher från Teheran. Abbas Mirza undertecknade Turkmentjaj med ryggen mot väggen. Denna regim förlorar ingenting på ett slagfält: den ger. Den ger frivilligt, med en penna, i en sal i Majlis, för att säkra en försörjningskorridor som håller den vid liv. Man kan inte åberopa historiens öde när man själv håller i pennan.
I två och ett halvt sekel slet Ryssland åt sig av Iran vad det kunde. I dag behöver det inte längre slita: det ber, och man bär fram det.
Och under tiden fortsätter en viss globaliserad vänster att förklara för iranierna att deras olycka bär ett amerikanskt eller israeliskt namn.
Världen upp och ner. De som i ett sekel druckit ur kommunismen som kom från Moskva ger i dag lektioner i antiimperialism åt det folk som betalat den ryska imperialismen i förlorade provinser — Baku, Erivan, Nachitjevan, Merv, Transkaspien —, i beskjutna helgedomar och i marionettrepubliker upprättade på dess egen mark. Vi behöver ingen som förklarar för oss vad ett rovgirigt imperium är: vi har listan, och den är daterad.
Den som kastar sten i glashus har åtminstone okunnighetens ursäkt. Här är det värre: de som fördömer imperiet tiger just om det som i detta ögonblick kräver av en trängd regim ratificeringen av ett fördrag undertecknat mot Iran. Deras antiimperialism stannar alltid vid Moskvas gräns.
Havets namn, i ordning
En nation som förlorar namnen på sina platser har redan börjat förlora platserna. Här, i kronologisk ordning, är vad detta hav har kallats.
- Avesta, forniranska — Vourukasha, ”med vida vikar”, och Farākhkart. Iranskt ursprung. Det stora havet i den zoroastriska skriftsamlingen, där alla fröns träd växer.
- Akemenidisk tid, Herodotos, 400-talet f.Kr. — Kaspi → Kaspioi → Kaspiska. Iranskt ursprung. Efter kaspierna, ett folk på den sydvästra kusten som Herodotos räknar bland Dareios den stores satrapier.
- Grekisk-romersk antik — Hyrkanska havet, Mare Hyrcanum. Iranskt ursprung. Av fornpersiskans Varkāna, ”vargarnas land” (varka, varg — avestiska vəhrkō, persiska gorg). Samma ord gav Gorgan. Även det grekiska namnet på detta hav är iranskt.
- Sasanidisk tid, pahlavi — Zarayē, Frāxkard. Iranskt ursprung, en fortsättning på det avestiska ordförrådet.
- Efter den arabiska erövringen, 600-900-talen — Bahr al-Khazar, ”khazarernas hav”. Turkiskt ursprung. Efter khazarernas khaganat, ett turkspråkigt folk som behärskade nordvästkusten från 500- till 900-talet.
- Persiska källor från islamisk tid — Daryā-ye Tabarestan, Gorgan, Gilan, Deylam, Abaskun, Astarabad, Sari, Qazvin, Mughan, Sjirvan. Iranskt ursprung. Havet tar namn efter de iranska provinser och städer som ligger vid det. Omkring trettiofem namn har noterats.
- Från 1100-talet — Daryā-ye Māzandarān, دریای مازندران. Iranskt ursprung. Det persiska namn som löper genom seklerna fram till i dag.
- 1982 — Regeringen utropar Daryā-ye Māzandarān till officiellt namn.
- 2002 — Ett regeringscirkulär påbjuder ”Khazar”, دریای خزر, i persisk korrespondens, och ”Caspian” internationellt.
Var kaspierna ett iranskt folk?
Ärligt talat: frågan är inte avgjord, och det är bättre att säga det än att påstå. Kaspierna räknas i allmänhet som ett förindoeuropeiskt folk, alltså äldre än ariernas ankomst till platån; vissa forskare har till och med kopplat dem till kassiterna. Deras namn är inte belagt på forniranska.
Men akta glidningen: förarisk betyder inte föriransk. Dessa folk är neolitikums iranier — invånarna i detta land långt innan de iranskspråkiga stammarna slog sig ned där, liksom elamiterna eller kassiterna. Iran började inte med ariernas ankomst: landet tog emot dem och smälte sedan samman med dem. Kaspierna är inte iraniernas föregångare; de är deras första lager.
Encyclopædia Iranica slår fast att de måste betraktas ”antingen som ett iranskt folk eller som starkt påverkade av iransk kultur”. De levde vid sydvästkusten, de fanns med i det elfte distriktet i Dareios rike, och de gav sitt namn inte bara åt havet utan också åt de kaspiska bergen — Kaukasus — och åt de kaspiska portarna.
Med andra ord: vare sig de var iranska till språket eller iraniserade av civilisationen, var de ett folk i den iranska världen, undersåtar i det akemenidiska riket. ”Kaspiska” är inget västerländskt ord påklistrat vårt hav. Det är namnet på ett av våra folk, som gått ut i grekiskan och kommit tillbaka.
Se nu på hela listan. Under nära tre tusen år har detta hav burit dussintals namn, och alla är iranska utom ett: Vourukasha, Kaspiska, Hyrkanska, Frāxkard, Tabarestan, Gorgan, Gilan, Deylam, Mazandaran. Endast ett kommer från annat håll — Khazar, efter ett turkspråkigt khaganat som varit utslocknat i tusen år.
År 2002 valde regimen, ur hela denna rymd av namn, det enda som inte är iranskt.
Att ge upp namnet, sedan saken
Detta är vad ärendet avslöjar, och det går långt bortom frågan om elva eller tjugo procent.
En makt som på sitt eget språk ersätter Daryā-ye Māzandarān med Daryā-ye Khazar stryker med ett pennstreck Avesta, akemeniderna, sasaniderna, Tabarestan och Gilan — och sätter i deras ställe ett turkiskt khaganat från tidig medeltid. Detta är ingen administrativ slarvighet. Det är märket av en regim för vilken Iran inte är referensen. Samma regim som tog ned Lejonet och solen, som velat jämna Kyros grav med marken, som i fyrtiosju år behandlat den iranska civilisationen som en okunnighetens tid att korrigera.
Denna regim säljer inte ut Kaspiska havet av misstag. Den säljer ut det därför att det i dess sinne inte tillhör den — därför att ingenting iranskt tillhör den i sinnet. Vad som tillhör den är dess logistikkorridor till Moskva, dess slutna fristad, dess överlevnad.
Den har inget mandat att binda Irans gränser. Inte på havsbottnen, inte på fälten, inte på rutterna. Det den undertecknar i Majlis i höst kommer en fri nation ha full rätt att öppna på nytt — och den kommer att göra det.
Under tiden finns en sak var och en av oss kan ta tillbaka omedelbart, utan att vänta på något fördrag: namnet. I våra texter, på våra kartor, i våra munnar — دریای مازندران, Mazandaranhavet. Kaspiska på främmande språk. Aldrig Khazar.
Det är en liten sak, och det är allt. Man börjar alltid med att ta tillbaka orden.
Iran o Pas Migirim. Javid Shah.
Källor
- Iran International — Iran mot ratificering, havsbottenrättigheter fortfarande olösta
- Iran International — kaspiskt toppmöte i Teheran den 23 september
- Iran International — Kaspiska havet som nyckelrutt gentemot Hormuz
- Iran International — 2025 års fördrag saknar klausul om ömsesidigt försvar
- The Levant Files — Teheran driver fördraget genom parlamentet
- Times of Central Asia — Iran mot ratificering
- IranWire — parlamentet inleder granskningen
- TASS — Lavrov kräver ratificering (rysk statlig källa, angiven som sådan)
- Ingen 50-50-delning i fördragen 1921 och 1940
- Jamestown — Kaspiska havets rättsliga regim
- Fördraget om etablering, handel och sjöfart (1935)
- Freden i Turkmentjaj (1828)
- Akhalfördraget (1881)
- Slaget vid Geok Tepe
- Encyclopædia Iranica — CASPIANS
- Kaspiska havets namn
- Hyrkanien / Varkāna
- The Conversation — varför Kaspiska havet blivit så strategiskt
Lo que está ocurriendo ahora mismo
El 22 de julio de 2026, el gobierno aprobó por vía de urgencia el proyecto de ley que ratifica la Convención de Aktau sobre el estatuto jurídico del mar Caspio, firmada el 12 de agosto de 2018. El texto llegó al Majlis a principios de agosto; la comisión de seguridad nacional lo ha asumido.
Conviene medir lo que esto significa. La convención solo entra en vigor si los cinco Estados ribereños la ratifican. Rusia, Kazajistán, Azerbaiyán y Turkmenistán lo hicieron hace años. Irán era el último — y esa era su última baza. Está a punto de entregarla sin contrapartida.
Moscú no lo oculta: Lavrov exigió públicamente que Teherán ratificara antes de la cumbre caspiana, que Irán acoge el 23 de septiembre. El 6 de agosto, el Shahriar respondió con una frase: «Los derechos de Irán en el mar Caspio no son negociables ni pueden cederse.»
Por qué esta prisa repentina
Siete años de inmovilismo, y de pronto la urgencia. Cinco razones se cruzan — y ninguna atañe a los derechos de la nación.
- El Caspio se ha convertido en el pulmón del régimen. Desde el bloqueo naval estadounidense en Ormuz, lo que ya no entra por el sur entra por el norte: trigo, maíz, aceite de cocina, componentes de drones, por el corredor INSTC — de los puertos rusos de Astracán y Majachkalá a Bandar Anzali y Amirabad. Esa ruta funciona por una sola razón: el Caspio es militarmente inaccesible para los estadounidenses, pues solo los cinco ribereños tienen acceso.
- El santuario resultó penetrable. En marzo de 2026 un ataque israelí alcanzó el centro de mando naval de Bandar Anzali. En julio, drones ucranianos golpearon buques en el propio mar. De ahí la obsesión con el artículo 3 de la convención, que prohíbe las fuerzas armadas de todo Estado no ribereño: un seguro jurídico comprado en sustitución de una defensa que ya no aguanta.
- La presión rusa, formulada en público.
- La cumbre del 23 de septiembre en Teherán: recibir a los otros cuatro siendo el único que no ha ratificado era insostenible.
- El nuevo poder de seguridad. Desde el 9 de agosto, la seguridad nacional está en manos de Mohsen Rezai y de los fundadores de los Guardianes. Su prioridad es la supervivencia logística del aparato, no los yacimientos de una plataforma meridional que Irán, en cualquier caso, no puede explotar.
Este régimen firma porque es débil. Ratifica en el peor momento de su relación de fuerzas, por una necesidad que es suya — salvar su ruta de abastecimiento — y no la de Irán.
Antes de 1991: un mar compartido entre dos
Aquí hace falta precisión, porque es en este punto donde el régimen enturbia las aguas.
Los tratados invocados — el de amistad soviético-persa de 1921 y el de establecimiento, comercio y navegación de 1940 — establecen un régimen claro: el mar queda reservado a los buques de dos únicos pabellones, iraní y soviético; cada parte dispone de una zona de pesca exclusiva de diez millas náuticas; y más allá, ambos países lo usan libremente, juntos, en toda su extensión. Ningún tercero tiene acceso.
Dicho de otro modo, Irán no disponía de una mitad delimitada: disponía del mar entero, en común con un solo otro Estado. Eso es lo que resume la expresión «cincuenta por ciento» — un uso compartido entre dos, no una frontera trazada en un mapa. Los tratados, en efecto, no trazan ninguna línea ni reparten el lecho marino: ni una palabra sobre el subsuelo, el medio ambiente o lo militar, porque entonces el petróleo submarino aún no estaba en juego.
Y es precisamente esa imprecisión la que hoy se vuelve contra Irán. Mientras solo fueron dos, la ausencia de línea favorecía a Teherán: todo era de uno tanto como del otro.
Lo que realmente destruyó la posición iraní fue 1991. La disolución de la URSS hace surgir tres Estados nuevos — Azerbaiyán, Kazajistán, Turkmenistán — que heredan por sucesión los derechos soviéticos. El reparto entre dos pasa a ser un reparto entre cinco. Mecánicamente, la mitad se convierte a lo sumo en un quinto. De ahí la reivindicación del 20 %, sostenida durante treinta años sin resultado.
Luego llega la geografía: la costa iraní representa alrededor del 13 % del litoral caspiano. Todo método basado en la línea media lleva por tanto a Irán al 11-13 %. Esa proporción no es fruto de una decisión tomada contra Irán: se deriva mecánicamente de la longitud de las costas. Lo que se decide políticamente es aceptar o no ese método — y disputarlo mientras se tengan medios.
Lo que la ratificación cuesta realmente
El artículo 8 remite expresamente el reparto del lecho y el subsuelo a acuerdos bilaterales posteriores. Ratificar ahora es cerrar el marco antes de haber negociado la parte: la secuencia al revés. El gobierno responde que la ratificación «no tiene efecto alguno sobre la delimitación». Jurídicamente es cierto. Políticamente, es jugar la última carta para nada.
El artículo 14 autoriza las conducciones submarinas con el acuerdo únicamente de los Estados cuyo lecho se atraviesa. Un gasoducto Turkmenistán → Azerbaiyán → Europa se vuelve posible sin Irán. El país pierde su condición de paso obligado.
Una precisión obligada, porque la ira merece apuntar bien. Se lee por todas partes que el régimen «cede parte del Caspio a Rusia». Es falso, y es un error de geografía: Rusia está al norte, Irán al sur, y ambos países no tienen frontera marítima que delimitar. Los litigios pendientes enfrentan a Irán con Azerbaiyán — en particular el yacimiento de Alborz, que Bakú llama Alov y donde una patrullera iraní expulsó a un buque de BP en 2001 — y con Turkmenistán. Lo que Moscú obtiene no es territorio, sino un santuario: un mar cerrado a las marinas extranjeras, por el que circulan libremente los bienes sancionados.
Lo que ya hemos perdido, y cuándo
Si este expediente despierta algo doloroso en todo iraní es porque se inscribe en una serie. Aquí están las fechas, exactas.
El Cáucaso — 1813 y 1828
En el tratado de Gulistán, el 24 de octubre de 1813, tras nueve años de guerra, la Persia qayar cede Karabaj, Ganyá, Shirvan, Sheki, Bakú, Derbent, Quba, parte de Talysh, Daguestán y Georgia oriental. El tratado contiene una cláusula que decide todo lo demás: solo Rusia podrá en adelante mantener buques de guerra en el Caspio. Ahí perdió Irán su mar — y no en 2018.
Quince años después, en el tratado de Turkmanchay, el 22 de febrero de 1828, Paskévich amenaza con tomar Teherán en cinco días. Abbás Mirza firma. Persia cede Ereván, Najicheván, el resto de Talysh, Ordubad y Mughan. El Aras se convierte en la frontera. A ello se suman veinte millones de rublos de plata de indemnización y las capitulaciones, que sustraen a los súbditos rusos de la justicia iraní.
El Azerbaiyán histórico queda partido en dos por un río. El sur — Tabriz, Ardabil, Urmía — sigue siendo iraní. El norte pasa a ser ruso, luego soviético, e independiente en 1991. Y el nombre «Azerbaiyán» designaba la provincia iraní al sur del Aras: el territorio del norte se llamaba Arrán y Shirvan, y solo adoptó ese nombre en 1918.
La Transcaspiana — 1881
En enero de 1881 el ejército ruso aplasta a los turcomanos teke en Geok Tepe. Persia, exhausta por las derrotas del Cáucaso, nada puede hacer. El 21 de septiembre de 1881, el tratado de Ajal — la convención de frontera Ajal-Jorasán — la obliga a renunciar a toda reivindicación sobre el Turkestán y la Transoxiana. La frontera se fija en el Atrek y luego en el Kopet Dag. En 1884 Rusia toma Merv, Sarajs y Asjabad.
Ahí sale Turkmenistán de la órbita iraní — Merv, la Marv del Avesta, una de las tierras creadas por Ahura Mazda.
El Cáucaso en 1813 y 1828, Herat en 1857, la Transcaspiana en 1881: en menos de setenta años, bajo los qayares, Irán pierde un tercio de su territorio.
El depredador constante
Miren la lista de fechas. Nunca es un imperio distinto. Desde hace tres siglos, la potencia que le quita a Irán es siempre la misma.
- 1722-1723 — Pedro el Grande toma Derbent, Bakú, Gilán, Mazandarán y Astarabad. Las provincias son devueltas en 1732-1735, pero el precedente queda sentado.
- 1813 — Gulistán: el Cáucaso oriental, Bakú y el monopolio naval ruso.
- 1828 — Turkmanchay: Ereván, Najicheván, el Aras como frontera, veinte millones de rublos, las capitulaciones.
- 1881 — Ajal: la Transcaspiana. Merv, Sarajs y Asjabad siguen en 1884.
- 1907 — La convención anglo-rusa reparte Irán en zonas de influencia sin siquiera consultarlo. El norte corresponde a Rusia.
- 1911 — Ultimátum ruso: expulsión de Morgan Shuster, el tesorero estadounidense llegado para reformar las finanzas del país. Ocupación de Tabriz y Rasht, ejecuciones públicas durante la Ashura.
- 1912 — La artillería rusa bombardea el santuario del imán Reza en Mashhad.
- 1920-1921 — Instalación de una República Soviética de Gilán, un régimen títere en suelo iraní.
- 1941 — Invasión anglo-soviética. El norte queda ocupado hasta 1946.
- 1945-1946 — Stalin se niega a retirar sus tropas e instala dos Estados títeres: la «República Popular de Azerbaiyán» en Tabriz y la República de Mahabad. Es la primera crisis de la Guerra Fría, y ocurre en nuestra casa.
Tres siglos, un solo método: tomar cuando Irán es débil, prometer amistad cuando se levanta, y volver en cuanto vuelve a caer.
Y hoy, la misma mano — pero tendida voluntariamente
En enero de 2025 el régimen firmó con Moscú un tratado de asociación estratégica integral a veinte años. Un detalle lo dice todo sobre su valor: Teherán reclamaba una cláusula de defensa mutua, y Moscú la rechazó. El texto se limita a prever que, si una de las partes es atacada, la otra no apoyará al agresor.
Irán suministró los drones Shahed que golpean las ciudades ucranianas. Ofreció su posición, sus fábricas, su firma. Y cuando la guerra cayó sobre Irán en febrero de 2026, Rusia no se movió. No defendió un metro cuadrado de cielo iraní. Envió trigo por el Caspio — y una exigencia: ratifica antes de mi cumbre.
He aquí la diferencia que debe medirse. Los qayares perdieron el Cáucaso y la Transcaspiana defendiéndolos, al término de guerras perdidas, con un ejército destruido y el enemigo a cinco días de Teherán. Abbás Mirza firmó Turkmanchay con la espalda contra la pared. Este régimen no pierde nada en un campo de batalla: entrega. Entrega voluntariamente, con una pluma, en una sala del Majlis, para asegurar un corredor de abastecimiento que lo mantiene con vida. No se puede invocar la fatalidad histórica cuando se sostiene la pluma uno mismo.
Durante dos siglos y medio, Rusia arrancó a Irán cuanto pudo. Hoy ya no necesita arrancar: pide, y se le lleva.
Y mientras tanto, cierta izquierda globalizada sigue explicando a los iraníes que su desgracia lleva un nombre estadounidense o israelí.
El mundo al revés. Quienes bebieron durante un siglo del comunismo llegado de Moscú dan hoy lecciones de antiimperialismo al pueblo que pagó el imperialismo ruso en provincias perdidas — Bakú, Ereván, Najicheván, Merv, la Transcaspiana —, en santuarios bombardeados y en repúblicas títeres instaladas en su suelo. No necesitamos que nadie nos explique qué es un imperio depredador: tenemos la lista, y está fechada.
Ver la paja en el ojo ajeno tiene al menos la excusa de la ignorancia. Aquí es peor: quienes denuncian el imperio callan precisamente sobre el que, en este mismo momento, exige a un régimen acorralado la ratificación de un tratado firmado contra Irán. Su antiimperialismo se detiene siempre en la frontera de Moscú.
El nombre de este mar, por orden
Una nación que pierde el nombre de sus lugares ha empezado ya a perder los lugares. He aquí, en orden cronológico, cómo se ha llamado este mar.
- Avesta, iranio antiguo — Vourukasha, «de anchos golfos», y Farākhkart. Origen iranio. El gran mar del corpus zoroástrico, donde crece el árbol de todas las semillas.
- Época aqueménida, Heródoto, siglo V a. C. — Kaspi → Kaspioi → Caspio. Origen iranio. Del nombre de los kaspi, pueblo de la orilla suroccidental, censado por Heródoto entre las satrapías de Darío el Grande.
- Antigüedad grecorromana — mar Hircano, Mare Hyrcanum. Origen iranio. Del persa antiguo Varkāna, «país de los lobos» (varka, lobo — avéstico vəhrkō, persa gorg). La misma palabra dio Gorgán. Incluso el nombre griego de este mar es iranio.
- Época sasánida, pahlaví — Zarayē, Frāxkard. Origen iranio, continuación del vocabulario avéstico.
- Tras la conquista árabe, siglos VII-X — Bahr al-Jazar, «mar de los jázaros». Origen turcófono. Del kanato de los jázaros, pueblo túrquico que dominó la orilla noroccidental del siglo VI al X.
- Fuentes persas de época islámica — Daryā-ye Tabarestán, Gorgán, Gilán, Deylam, Abaskún, Astarabad, Sari, Qazvín, Mughán, Shirvan. Origen iranio. El mar toma el nombre de las provincias y ciudades iraníes que lo bordean. Se han registrado unos treinta y cinco nombres.
- Desde el siglo XII — Daryā-ye Māzandarān, دریای مازندران. Origen iranio. El nombre persa que atraviesa los siglos hasta hoy.
- 1982 — El gobierno proclama Daryā-ye Māzandarān nombre oficial.
- 2002 — Una circular gubernamental impone «Jazar», دریای خزر, en la correspondencia en persa, y «Caspian» a nivel internacional.
¿Eran los kaspi un pueblo iranio?
Honestamente: la cuestión no está zanjada, y más vale decirlo que afirmar. Los kaspi se tienen en general por un pueblo preindoeuropeo, es decir anterior a la llegada de los arios a la meseta; algunos investigadores incluso los han relacionado con los casitas. Su nombre no está atestiguado en iranio antiguo.
Pero cuidado con el deslizamiento: preario no significa preiranio. Esos pueblos son los iranios del neolítico — los habitantes de esta tierra mucho antes de que las tribus de lengua irania se establecieran en ella, como los elamitas o los casitas. Irán no comenzó con la llegada de los arios: los acogió y luego se confundió con ellos. Los kaspi no son los predecesores de los iranios; son su primera capa.
La Encyclopædia Iranica concluye que deben considerarse «o bien un pueblo iranio, o bien fuertemente bajo influencia cultural irania». Vivían en la orilla suroccidental, figuraban en el undécimo distrito del imperio de Darío, y dieron su nombre no solo al mar, sino también a los montes Caspios — el Cáucaso — y a las Puertas Caspias.
Dicho de otro modo: fueran iranios de lengua o iranizados por la civilización, eran un pueblo del mundo iranio, súbditos del imperio aqueménida. «Caspio» no es una palabra occidental impuesta a nuestro mar. Es el nombre de uno de nuestros pueblos, ido al griego y regresado.
Miren ahora esta lista en su conjunto. A lo largo de casi tres mil años este mar ha llevado decenas de nombres, y todos son iranios salvo uno: Vourukasha, Caspio, Hircano, Frāxkard, Tabarestán, Gorgán, Gilán, Deylam, Mazandarán. Solo uno viene de otra parte — Jazar, del nombre de un kanato turcófono extinguido hace mil años.
En 2002, de toda esa extensión de nombres, el régimen escogió el único que no es iranio.
Renunciar al nombre, y luego a la cosa
Esto es lo que revela el expediente, y va mucho más allá de la cuestión del once o del veinte por ciento.
Un poder que, en su propia lengua, sustituye Daryā-ye Māzandarān por Daryā-ye Jazar borra de un plumazo el Avesta, los aqueménidas, los sasánidas, Tabarestán y Gilán — y pone en su lugar un kanato túrquico de la alta Edad Media. No es una negligencia administrativa. Es la marca de un régimen para el que Irán no es la referencia. El mismo que derribó el León y el Sol, que quiso arrasar la tumba de Ciro, que ha pasado cuarenta y siete años tratando la civilización irania como una época de ignorancia por corregir.
Este régimen no malvende el Caspio por accidente. Lo malvende porque no le pertenece en el espíritu — porque nada de lo iranio le pertenece en el espíritu. Lo que le pertenece es su corredor logístico hacia Moscú, su santuario cerrado, su supervivencia.
No tiene mandato alguno para comprometer las fronteras de Irán. Ni sobre el lecho marino, ni sobre los yacimientos, ni sobre las rutas. Lo que firme en el Majlis este otoño, una nación libre tendrá derecho a reabrirlo — y lo hará.
Mientras tanto, hay algo que cada uno de nosotros puede recuperar de inmediato, sin esperar tratado alguno: el nombre. En nuestros textos, en nuestros mapas, en nuestras bocas — دریای مازندران, el mar de Mazandarán. Caspio en las lenguas extranjeras. Nunca Jazar.
Es poca cosa, y lo es todo. Siempre se empieza por recuperar las palabras.
Iran o Pas Migirim. Javid Shah.
Fuentes
- Iran International — Irán hacia la ratificación, derechos del lecho aún sin resolver
- Iran International — cumbre caspiana en Teherán el 23 de septiembre
- Iran International — el Caspio, ruta comercial clave frente a Ormuz
- Iran International — el tratado de 2025 excluye la defensa mutua
- The Levant Files — Teherán acelera el tratado en el parlamento
- Times of Central Asia — Irán hacia la ratificación
- IranWire — el parlamento inicia el examen de la convención
- TASS — Lavrov exige la ratificación (fuente estatal rusa, señalada como tal)
- Ningún reparto 50-50 en los tratados de 1921 y 1940
- Jamestown — el régimen jurídico del mar Caspio
- Tratado de establecimiento, comercio y navegación (1935)
- Tratado de Turkmanchay (1828)
- Tratado de Ajal (1881)
- Batalla de Geok Tepe
- Encyclopædia Iranica — CASPIANS
- Los nombres del mar Caspio
- Hircania / Varkāna
- The Conversation — por qué el Caspio se ha vuelto tan estratégico
