Khodanour, le verre d’eau et la danse
Garde Javidan · Mémoire
Khodanour, le verre d’eau et la danse
Ils l’ont attaché à un poteau et lui ont posé un verre d’eau hors de portée pour le narguer. Le régime croyait humilier un homme : il a fabriqué le drapeau d’un peuple. De Zahedan à Anvers, la pose de Khodanour Lajaei ne cesse de renaître.
Khodanour, the glass of water and the dance
They tied him to a pole and set a glass of water beyond his reach to taunt him. The regime thought it was humiliating a man: it forged the banner of a people. From Zahedan to Antwerp, Khodanour Lajaei’s pose keeps being reborn.
خدانور، لیوان آب و رقص
او را به تیرکی بستند و لیوان آبی را بیرون از دسترسش گذاشتند تا او را ریشخند کنند. رژیم گمان میکرد مردی را تحقیر میکند؛ اما پرچمِ یک ملت را ساخت. از زاهدان تا آنتورپ، ژستِ خدانور لجهای بیوقفه از نو زاده میشود.
חדאנור, כוס המים והריקוד
הם קשרו אותו לעמוד והניחו כוס מים מחוץ להישג ידו כדי ללעוג לו. המשטר האמין שהוא משפיל אדם אחד: בפועל הוא יצר את הדגל של עם שלם. מזאהדאן ועד אנטוורפן, תנוחתו של חדאנור לג’אי אינה חדלה לקום לתחייה.
Khodanour, das Glas Wasser und der Tanz
Sie fesselten ihn an einen Pfahl und stellten ihm ein Glas Wasser außer Reichweite, um ihn zu verhöhnen. Das Regime glaubte, einen Mann zu demütigen: Es schuf das Banner eines ganzen Volkes. Von Zahedan bis Antwerpen wird die Pose von Khodanour Lajaei immer wieder neu geboren.
Khodanour, vattenglaset och dansen
De band honom vid en påle och ställde ett glas vatten utom räckhåll för att håna honom. Regimen trodde att den förnedrade en man: den skapade ett folks fana. Från Zahedan till Antwerpen fortsätter Khodanour Lajaeis pose att återfödas.
Khodanour, el vaso de agua y la danza
Lo ataron a un poste y le colocaron un vaso de agua fuera de su alcance para burlarse de él. El régimen creía humillar a un hombre: fabricó la bandera de un pueblo. De Zahedan a Amberes, la pose de Khodanour Lajaei no deja de renacer.
Un homme est assis à même le béton, pieds nus, le dos courbé sous un soleil de plomb. Ses poignets sont liés autour d’un poteau. À quelques centimètres de ses mains ligotées, ses gardiens ont posé un verre d’eau — juste assez loin pour qu’il ne puisse jamais l’atteindre. Il avait dit qu’il avait soif. Ils en ont fait une mise en scène. Puis ils ont diffusé la photographie eux-mêmes, pour l’humilier.
Cet homme s’appelle Khodanour Lajaei. Il avait 27 ans. Il était baloutche, sunnite, né à Zahedan, dans le Sistan-Baloutchistan — la province la plus pauvre et la plus méprisée d’Iran. Le régime pensait briser un visage anonyme de plus. Il a offert au soulèvement l’une de ses icônes les plus déchirantes.
Un verre d’eau hors de portée
Nous sommes en juillet 2022. Khodanour a une altercation avec un homme lié au Bassij, la milice du régime. L’autre a des relations : il suffit d’un coup de fil pour faire arrêter un Baloutche. Khodanour est détenu, ligoté à un poteau dans une cour, exposé. Le verre d’eau posé hors de sa portée n’est pas une négligence : c’est une signature. La cruauté ne se cache pas, elle se met en scène. Elle veut être vue.
Relâché sous caution un mois plus tard, Khodanour reprend sa vie. Mais l’image, elle, ne s’efface pas. Elle circule. Et quand elle refera surface, quelques semaines plus tard, elle ne dira plus seulement la souffrance d’un homme : elle dira le rapport d’un État à son propre peuple.
Un danseur
Car Khodanour n’était pas qu’une victime. C’était d’abord une joie.
Plâtrier de métier, fiancé, il était surtout, pour les siens et pour ses milliers d’abonnés, un danseur. Ses vidéos le montrent riant, tournoyant, les bras ouverts, dans cette liberté insolente et gratuite que la République islamique n’a jamais pardonnée aux Iraniens : celle d’être heureux sans permission. Dans un pays où le pouvoir a fait du deuil une religion d’État, Khodanour dansait. C’était déjà, en soi, un acte de résistance.
C’est ce contraste qui a foudroyé l’Iran : d’un côté un jeune homme qui danse, libre et lumineux ; de l’autre le même, plié à un poteau, un verre d’eau devant les yeux. Entre les deux images, il n’y a pas un accident. Il y a un régime.
Ils voulaient qu’il ait soif. Il leur a laissé une danse dont ils n’auront jamais fini d’avoir peur.
Vendredi sanglant
Le 30 septembre 2022, à Zahedan, des milliers de Baloutches sortent de la prière du vendredi et manifestent. Ce jour restera dans l’histoire sous le nom de Vendredi sanglant : les forces du régime ouvrent le feu sur la foule et sur les fidèles. Des dizaines d’hommes, de femmes et d’enfants sont fauchés en quelques heures — le plus grand massacre d’une seule journée du soulèvement Femme, Vie, Liberté.
Khodanour est touché d’une balle. À l’hôpital, dira sa famille, on refuse de l’opérer tant qu’il n’accepte pas d’être filmé en train de « confesser » des liens avec des organisations — un chantage à la vie contre un aveu extorqué. Il n’y survivra pas. Il est Javid Nâm le 2 octobre 2022 — le jour de ses 27 ans. On l’a arraché à la vie le jour même où il était né.
Le régime a fabriqué sa propre icône
Quand la photo du poteau ressurgit après sa chute, elle devient incontrôlable. Alors la machine de propagande fait ce qu’elle sait faire : elle ment. Les médias d’État prétendent que l’homme du poteau n’est pas Khodanour, mais un « criminel afghan », un certain Sadegh Kebadani ; d’autres relais avancent le nom d’un chanteur baloutche. Autant de rideaux de fumée pour dissoudre un visage devenu trop dangereux. BBC Persian et les rédactions internationales établissent l’identité : c’est bien Khodanour Lajaei.
Le mensonge se retourne contre son auteur. En cherchant à effacer l’homme, le régime ne fait que graver son nom. Il aura été le photographe involontaire de sa propre condamnation : l’image qu’il avait prise pour humilier un Baloutche est devenue l’affiche de son infamie.
La pose qui fait le tour du monde
Et puis les vivants s’en sont emparés. À Los Angeles, à Berlin, à Sanandaj, à Chicago, des Iraniens et des artistes ont rejoué la pose de Khodanour : assis, pieds nus, poignets liés à un poteau, la tête basse, un verre d’eau hors de portée. Sur les places, dans les musées, en habit baloutche, ils redonnent son corps à celui qu’on a voulu réduire au silence.
En 2026, sur le Meir d’Anvers, au milieu des passants d’une rue commerçante d’Europe, un jeune militant baloutche s’assied à son tour au pied d’un poteau et refait le geste. Les gens s’arrêtent, interrogent, comprennent. Il n’a pas besoin de mots : la posture parle toutes les langues. C’est peut-être là la plus belle défaite du bourreau — sa mise en scène de la cruauté est devenue, retournée comme un gant, le langage universel de la dignité.
Khodanour n’est pas un cas isolé. Les Baloutches sunnites paient au régime chiite un tribut sans commune mesure avec leur nombre : ils forment à peine quelques pour cent de la population iranienne et comptent, année après année, pour une part écrasante des pendaisons. Discriminés dans leur foi, privés de développement dans la province la plus déshéritée du pays, ils cumulent toutes les strates de l’oppression — la charia, la mainmise des Gardiens de la révolution, la misère organisée, la balle facile. Le verre d’eau de Khodanour est le résumé de tout cela : la soif d’un peuple, et le pouvoir qui la regarde en riant.
Mais l’eau, cette fois, ne restera pas hors de portée éternellement.
Javid Nâm, Khodanour Lajaei. Ton nom durera plus longtemps que ceux qui ont posé ce verre. Zan, Zendegi, Azadi.
Sources
A man sits on bare concrete, barefoot, his back bowed under a blazing sun. His wrists are bound around a pole. A few centimetres from his tied hands, his guards have placed a glass of water — just far enough that he can never reach it. He had said he was thirsty. They turned it into a staging. Then they released the photograph themselves, to humiliate him.
This man’s name is Khodanour Lajaei. He was 27 years old. He was Baloch, Sunni, born in Zahedan, in Sistan-Baluchistan — the poorest and most despised province of Iran. The regime thought it was crushing one more anonymous face. It handed the uprising one of its most heartrending icons.
A glass of water beyond reach
It is July 2022. Khodanour has an altercation with a man tied to the Basij, the regime’s militia. The other man has connections: a single phone call is enough to have a Baloch arrested. Khodanour is detained, bound to a pole in a courtyard, exposed. The glass of water set beyond his reach is not an oversight: it is a signature. Cruelty does not hide, it stages itself. It wants to be seen.
Released on bail a month later, Khodanour picks up his life again. But the image does not fade. It circulates. And when it resurfaces, a few weeks later, it will no longer speak only of one man’s suffering: it will speak of a State’s relationship with its own people.
A dancer
For Khodanour was not only a victim. He was, first of all, a joy.
A plasterer by trade, engaged to be married, he was above all, to his own people and to his thousands of followers, a dancer. His videos show him laughing, spinning, arms flung open, in that insolent, gratuitous freedom the Islamic Republic has never forgiven Iranians: the freedom to be happy without permission. In a country where power has made mourning a state religion, Khodanour danced. That, in itself, was already an act of resistance.
It is this contrast that struck Iran like lightning: on one side a young man dancing, free and radiant; on the other the same man, folded against a pole, a glass of water before his eyes. Between the two images there is no accident. There is a regime.
They wanted him to be thirsty. He left them a dance they will never be done fearing.
Bloody Friday
On 30 September 2022, in Zahedan, thousands of Baloch stream out of Friday prayers and demonstrate. This day will go down in history under the name Bloody Friday: the regime’s forces open fire on the crowd and on the worshippers. Dozens of men, women and children are cut down within a few hours — the greatest single-day massacre of the Woman, Life, Freedom uprising.
Khodanour is struck by a bullet. At the hospital, his family will say, they refuse to operate on him unless he agrees to be filmed « confessing » ties to organisations — his life bartered against an extorted confession. He will not survive it. He became Javid Nâm on 2 October 2022 — his 27th birthday. He was torn from life on the very day he had been born.
The regime manufactured its own icon
When the photo of the pole resurfaces after he fell, it becomes uncontrollable. So the propaganda machine does what it knows how to do: it lies. State media claim the man at the pole is not Khodanour, but an « Afghan criminal, » a certain Sadegh Kebadani; other outlets put forward the name of a Baloch singer. So many smokescreens to dissolve a face that had become too dangerous. BBC Persian and international newsrooms establish the identity: it is indeed Khodanour Lajaei.
The lie turns against its author. In seeking to erase the man, the regime only engraves his name. It will have been the involuntary photographer of its own condemnation: the image it took to humiliate a Baloch became the poster of its infamy.
The pose that travels the world
And then the living seized upon it. In Los Angeles, in Berlin, in Sanandaj, in Chicago, Iranians and artists have re-enacted Khodanour’s pose: seated, barefoot, wrists bound to a pole, head bowed, a glass of water beyond reach. On public squares, in museums, in Baloch dress, they give back a body to the man they tried to silence.
In 2026, on the Meir in Antwerp, amid the passers-by of a European shopping street, a young Baloch activist sits down in turn at the foot of a pole and repeats the gesture. People stop, ask, understand. He needs no words: the posture speaks every language. This is perhaps the executioner’s finest defeat — his staging of cruelty has become, turned inside out like a glove, the universal language of dignity.
Khodanour is not an isolated case. The Sunni Baloch pay the Shia regime a tribute out of all proportion to their number: they make up barely a few percent of Iran’s population and account, year after year, for a crushing share of the hangings. Discriminated against in their faith, deprived of development in the country’s most destitute province, they bear every layer of oppression — the sharia, the grip of the Revolutionary Guards, organised misery, the easy bullet. Khodanour’s glass of water is the summary of all this: a people’s thirst, and the power that watches it, laughing.
But the water, this time, will not remain beyond reach forever.
Javid Nâm, Khodanour Lajaei. Your name will last longer than those who set down that glass. Zan, Zendegi, Azadi.
Sources
مردی روی بتنِ داغ نشسته است، پابرهنه، پشتش زیر آفتابِ سربی خمیده. مچ دستهایش به دورِ تیرکی بسته شدهاند. چند سانتیمتر آنسوترِ دستهای بهبند کشیدهشدهاش، نگهبانان لیوانی آب گذاشتهاند؛ درست آنقدر دور که هرگز نتواند به آن برسد. گفته بود که تشنه است. آنان از این تشنگی نمایشی ساختند. سپس خودشان عکس را منتشر کردند تا تحقیرش کنند.
نام این مرد خدانور لجهای است. بیستوهفت سال داشت. بلوچ بود، سنیمذهب، زادهی زاهدان، در سیستان و بلوچستان؛ محرومترین و تحقیرشدهترین استان ایران. رژیم میپنداشت که چهرهای گمنامِ دیگر را در هم میشکند؛ اما یکی از دلخراشترین نمادهای خیزش را به آن هدیه داد.
لیوانی آب، بیرون از دسترس
تابستان ۱۴۰۱ (ژوئیهی ۲۰۲۲) است. خدانور با مردی وابسته به بسیج، شبهنظامیِ رژیم، درگیر میشود. آن دیگری صاحبِ رابطه است؛ یک تماس تلفنی کافی است تا یک بلوچ را بازداشت کنند. خدانور را میگیرند، در حیاطی به تیرکی میبندند و در معرض دید میگذارند. لیوانِ آبِ بیرون از دسترس، یک سهلانگاری نیست؛ یک امضاست. بیرحمی پنهان نمیشود، بلکه به نمایش گذاشته میشود. میخواهد دیده شود.
یک ماه بعد با وثیقه آزاد میشود و خدانور به زندگیاش بازمیگردد. اما آن تصویر پاک نمیشود. دستبهدست میچرخد. و چون هفتههایی بعد دوباره سر برمیآورد، دیگر تنها از رنجِ یک مرد سخن نمیگوید؛ از نسبتِ یک دولت با ملتِ خویش میگوید.
یک رقصنده
زیرا خدانور تنها یک قربانی نبود. او پیش از هر چیز، شادی بود.
گچکار بود، نامزد داشت، اما بیش از همه، برای خویشان و برای هزاران دنبالکنندهاش، یک رقصنده بود. ویدیوهایش او را نشان میدهند که میخندد، میچرخد، بازوانش را میگشاید؛ در همان آزادیِ گستاخ و بیچشمداشتی که جمهوری اسلامی هرگز بر ایرانیان نبخشید: آزادیِ شاد بودن، بیاجازه. در کشوری که قدرت، عزا را به دینِ رسمیِ دولت بدل کرده است، خدانور میرقصید. و این خود، بهتنهایی، کنشی از جنسِ مقاومت بود.
همین تضاد بود که ایران را به لرزه انداخت: از یکسو جوانی که میرقصد، آزاد و نورانی؛ و از سوی دیگر همان مرد، به تیرکی خمیده، لیوانی آب پیشِ چشمانش. میانِ این دو تصویر، هیچ حادثهای نیست. یک رژیم است.
میخواستند تشنه بماند. او رقصی برایشان بهجا گذاشت که هرگز ترسشان از آن پایان نخواهد یافت.
جمعهی خونین
روز ۸ مهر ۱۴۰۱ (۳۰ سپتامبر ۲۰۲۲)، در زاهدان، هزاران بلوچ از نمازِ جمعه بیرون میآیند و به خیابان میریزند. آن روز در تاریخ با نامِ جمعهی خونین ماندگار میشود: نیروهای رژیم بر جمعیت و بر نمازگزاران آتش میگشایند. دهها مرد و زن و کودک در همان چند ساعت درو میشوند؛ بزرگترین کشتارِ یکروزهی خیزشِ زن، زندگی، آزادی.
خدانور با گلولهای هدف قرار میگیرد. خانوادهاش گفتهاند که در بیمارستان از عمل جراحیِ او سر باز میزنند مگر آنکه بپذیرد در حال «اعتراف» به پیوند با سازمانهایی فیلمبرداری شود؛ باجگیری از جانِ او در برابرِ اعترافی به زور گرفتهشده. زنده نمیماند. او در ۱۰ مهر ۱۴۰۱ (۲ اکتبر ۲۰۲۲)، درست در روزِ بیستوهفتمین سالگردِ تولدش، جاویدنام شد. او را در همان روزی که زاده شده بود، از زندگی برکندند.
رژیم، نماد خویش را ساخت
چون عکسِ تیرک پس از جانباختنش دوباره سر برمیآورد، مهارناپذیر میشود. پس ماشینِ تبلیغات همان میکند که در آن استاد است: دروغ میگوید. رسانههای دولتی مدعی میشوند که مردِ تیرک خدانور نیست، بلکه یک «تبهکارِ افغان» است، شخصی به نام صادق کبدانی؛ و بلندگوهای دیگر نامِ یک خوانندهی بلوچ را پیش میکشند. پردههای دودی، یکی پس از دیگری، تا چهرهای را که بیش از حد خطرناک شده بود، محو کنند. بیبیسی فارسی و تحریریههای بینالمللی هویت را اثبات میکنند: او بهراستی خدانور لجهای است.
دروغ، دامنِ صاحبش را میگیرد. رژیم که در پیِ پاک کردنِ آن مرد بود، تنها نامش را حکاکی میکند. رژیم، عکاسِ ناخواستهی محکومیتِ خویش بوده است: تصویری که برای تحقیرِ یک بلوچ گرفته بود، به پوسترِ ننگِ خودش بدل شد.
ژستی که جهان را درنوردید
و آنگاه زندگان آن را از آنِ خود کردند. در لسآنجلس، در برلین، در سنندج، در شیکاگو، ایرانیان و هنرمندان ژستِ خدانور را بازآفریدند: نشسته، پابرهنه، مچها به تیرکی بسته، سر افکنده، لیوانی آب بیرون از دسترس. در میدانها، در موزهها، در جامهی بلوچی، تن را به کسی بازمیگردانند که خواستند به سکوت فروکاهندش.
در سال ۲۰۲۶، بر خیابانِ مِیرِ آنتورپ، در میانِ رهگذرانِ خیابانی تجاری در اروپا، یک کنشگرِ جوانِ بلوچ نیز بهنوبهی خود پای تیرکی مینشیند و ژست را از نو میسازد. مردم میایستند، میپرسند، درمییابند. او را به کلام نیازی نیست: این ژست به همهی زبانها سخن میگوید. شاید زیباترین شکستِ جلاد همینجاست؛ نمایشِ بیرحمیاش، چون دستکشی وارونه، به زبانِ جهانیِ کرامت بدل شده است.
خدانور موردی جدا افتاده نیست. بلوچهای سنی به رژیمِ شیعه خراجی میپردازند بیهیچ نسبتی با شمارشان: آنان بهسختی چند درصدِ جمعیتِ ایراناند و سال به سال، سهمی کمرشکن از اعدامها را به خود اختصاص میدهند. در باورشان تبعیض میبینند، در محرومترین استانِ کشور از توسعه محروماند، و همهی لایههای ستم را یکجا بر دوش میکشند: شریعت، چنگاندازیِ سپاه پاسداران، فقرِ سازمانیافته، گلولهی آسان. لیوانِ آبِ خدانور خلاصهی همهی اینهاست: تشنگیِ یک ملت، و قدرتی که خندان به آن مینگرد.
اما اینبار، آب برای همیشه بیرون از دسترس نخواهد ماند.
جاویدنام، خدانور لجهای. نام تو دیرپاتر از آنان خواهد ماند که این لیوان را گذاشتند. زن، زندگی، آزادی.
منابع
אדם יושב על הבטון עצמו, יחף, גבו כפוף תחת שמש קופחת. פרקי ידיו קשורים סביב עמוד. במרחק סנטימטרים ספורים מידיו הכבולות, שומריו הניחו כוס מים — רחוקה בדיוק במידה שלא יוכל לעולם להגיע אליה. הוא אמר שהוא צמא. הם עשו מכך הצגה. ואז הם עצמם הפיצו את התצלום, כדי להשפילו.
שם האדם הזה חדאנור לג’אי. הוא היה בן 27. הוא היה בלוצ’י, סוני, יליד זאהדאן שבמחוז סיסטאן-בלוצ’סטאן — המחוז העני והמבוזה ביותר באיראן. המשטר סבר כי הוא מוחק פרצוף אלמוני נוסף. בפועל הוא העניק להתקוממות אחת מן האיקונות שוברות הלב ביותר שלה.
כוס מים מחוץ להישג יד
אנו ביולי 2022. לחדאנור מריבה עם אדם הקשור לבסיג’, מיליציית המשטר. ליריב יש קשרים: די בשיחת טלפון אחת כדי לעצור בלוצ’י. חדאנור נכלא, כבול לעמוד בחצר, מוצג לראווה. כוס המים שהונחה מחוץ להישג ידו אינה רשלנות: היא חתימה. האכזריות אינה מסתתרת, היא מעלה מופע. היא רוצה שיראו אותה.
חודש לאחר מכן הוא משוחרר בערבות ושב אל חייו. אך התמונה אינה נמחקת. היא מתפשטת. וכאשר תצוף מחדש, שבועות אחדים לאחר מכן, שוב לא תספר רק את סבלו של אדם: היא תספר את יחסה של מדינה אל עמה שלה.
רקדן
שכן חדאנור לא היה קרבן בלבד. הוא היה קודם כול שמחה.
טייח במקצועו, מאורס, הוא היה מעל לכול, עבור בני עמו ועבור אלפי העוקבים שלו, רקדן. בסרטוניו הוא נראה צוחק, מסתחרר, זרועותיו פרושות, באותו חופש חצוף וחינמי שהרפובליקה האסלאמית מעולם לא סלחה עליו לאיראנים: החופש להיות מאושר ללא רשות. בארץ שבה השלטון הפך את האבל לדת ממלכתית, חדאנור רקד. כבר בכך, כשלעצמו, היה מעשה של התנגדות.
הניגוד הזה הוא שהיכה את איראן בהלם: מצד אחד צעיר הרוקד, חופשי ומאיר; מצד שני אותו אדם עצמו, כפוף אל עמוד, כוס מים לנגד עיניו. בין שתי התמונות אין תאונה. יש משטר.
הם רצו שיהיה צמא. הוא הותיר להם ריקוד שמפניו לעולם לא יחדלו לפחד.
יום שישי העקוב מדם
ב30 בספטמבר 2022, בזאהדאן, אלפי בלוצ’ים יוצאים מתפילת יום שישי ומפגינים. יום זה ייחרת בהיסטוריה בשם יום שישי העקוב מדם: כוחות המשטר פותחים באש על ההמון ועל המתפללים. עשרות גברים, נשים וילדים נקצרים בתוך שעות ספורות — הטבח הגדול ביותר של יום בודד בהתקוממות אישה, חיים, חירות.
חדאנור נפגע מכדור. בבית החולים, כפי שתספר משפחתו, מסרבים לנתחו כל עוד אינו מסכים להיות מצולם בעודו « מתוודה » על קשרים עם ארגונים — סחיטה של חיים תמורת הודאה שנסחטה בכוח. הוא לא ישרוד. הוא נפל, Javid Nâm / جاویدنام, ב-2 באוקטובר 2022 — ביום הולדתו ה-27. עקרו אותו מן החיים ביום עצמו שבו נולד.
המשטר ייצר במו ידיו את האיקונה שלו
כאשר תמונת העמוד צפה מחדש לאחר נפילתו, היא נעשית בלתי נשלטת. אז מכונת התעמולה עושה את מה שהיא יודעת לעשות: היא משקרת. כלי התקשורת הרשמיים טוענים כי האדם שעל העמוד אינו חדאנור, אלא « פושע אפגני », אדם בשם צאדק כבדאני; ערוצים אחרים מעלים את שמו של זמר בלוצ’י. מסכי עשן כדי לפזר פרצוף שנעשה מסוכן מדי. BBC פרסית ומערכות בין-לאומיות מבססות את הזהות: זהו אכן חדאנור לג’אי.
השקר מתהפך על מחוללו. בניסיון למחוק את האדם, המשטר רק חורת את שמו. הוא היה הצלם הבלתי-רצוני של גזר דינו שלו: התמונה שצילם כדי להשפיל בלוצ’י הפכה לכרזת קלונו.
התנוחה שסובבה את העולם
ואז החיים אחזו בה. בלוס אנג’לס, בברלין, בסנאנדג’, בשיקגו, איראנים ואמנים שיחזרו את תנוחתו של חדאנור: יושבים, יחפים, פרקי ידיים כבולים לעמוד, ראש מורכן, כוס מים מחוץ להישג יד. בכיכרות, במוזיאונים, בלבוש בלוצ’י, הם מחזירים את גופו למי שביקשו להשתיקו.
בשנת 2026, ברחוב מייר שבאנטוורפן, בין העוברים ושבים של רחוב מסחר אירופי, פעיל בלוצ’י צעיר מתיישב אף הוא למרגלות עמוד ומשחזר את המחווה. אנשים עוצרים, שואלים, מבינים. אין לו צורך במילים: התנוחה מדברת בכל השפות. אולי זו תבוסתו היפה ביותר של התליין — הצגת האכזריות שלו הפכה, כמו כפפה שהוצאה מבפנים החוצה, לשפה האוניברסלית של הכבוד.
חדאנור אינו מקרה יחיד. הבלוצ’ים הסונים משלמים למשטר השיעי מס דמים שאין לו כל יחס למספרם: הם מהווים בקושי אחוזים אחדים מאוכלוסיית איראן, ומהווים, שנה אחר שנה, חלק מוחץ מן ההוצאות להורג בתלייה. מופלים לרעה באמונתם, נשללים מפיתוח במחוז המקופח ביותר בארץ, הם צוברים על עצמם את כל שכבות הדיכוי — השריעה, אחיזתם של משמרות המהפכה, העוני המאורגן, הכדור הקל. כוס המים של חדאנור היא תמצית כל אלה: צמאונו של עם, והשלטון הצופה בו וצוחק.
אך המים, הפעם, לא יישארו מחוץ להישג יד לנצח.
Javid Nâm, חדאנור לג’אי. שמך יאריך ימים יותר מאלה שהניחו את הכוס הזאת. Zan, Zendegi, Azadi.
מקורות
Ein Mann sitzt unmittelbar auf dem Beton, barfuß, den Rücken gebeugt unter einer bleiernen Sonne. Seine Handgelenke sind um einen Pfahl gebunden. Wenige Zentimeter von seinen gefesselten Händen entfernt haben seine Wärter ein Glas Wasser abgestellt — gerade weit genug, dass er es niemals erreichen kann. Er hatte gesagt, er habe Durst. Sie machten daraus eine Inszenierung. Dann verbreiteten sie die Fotografie selbst, um ihn zu demütigen.
Dieser Mann heißt Khodanour Lajaei. Er war 27 Jahre alt. Er war Belutsche, Sunnit, geboren in Zahedan, in Sistan-Belutschistan — der ärmsten und am meisten verachteten Provinz Irans. Das Regime glaubte, ein weiteres anonymes Gesicht zu brechen. Es schenkte dem Aufstand eine seiner erschütterndsten Ikonen.
Ein Glas Wasser außer Reichweite
Wir schreiben Juli 2022. Khodanour gerät in eine Auseinandersetzung mit einem Mann, der mit der Basidsch verbunden ist, der Miliz des Regimes. Der andere hat Beziehungen: Ein einziger Anruf genügt, um einen Belutschen verhaften zu lassen. Khodanour wird festgenommen, an einen Pfahl in einem Hof gefesselt, zur Schau gestellt. Das Glas Wasser, außer seiner Reichweite abgestellt, ist keine Nachlässigkeit: Es ist eine Signatur. Die Grausamkeit verbirgt sich nicht, sie inszeniert sich. Sie will gesehen werden.
Einen Monat später gegen Kaution freigelassen, nimmt Khodanour sein Leben wieder auf. Doch das Bild verblasst nicht. Es zirkuliert. Und als es einige Wochen später erneut auftaucht, spricht es nicht mehr nur vom Leiden eines Mannes: Es spricht vom Verhältnis eines Staates zu seinem eigenen Volk.
Ein Tänzer
Denn Khodanour war nicht nur ein Opfer. Er war zuallererst eine Freude.
Gipser von Beruf, verlobt, war er vor allem, für die Seinen und für seine Tausenden von Followern, ein Tänzer. Seine Videos zeigen ihn lachend, sich drehend, die Arme geöffnet, in jener unverschämten und unentgeltlichen Freiheit, die die Islamische Republik den Iranern nie verziehen hat: der Freiheit, ohne Erlaubnis glücklich zu sein. In einem Land, in dem die Macht die Trauer zur Staatsreligion gemacht hat, tanzte Khodanour. Das war an sich schon ein Akt des Widerstands.
Es ist dieser Kontrast, der Iran erschütterte: auf der einen Seite ein junger Mann, der tanzt, frei und leuchtend; auf der anderen derselbe Mann, an einen Pfahl gekrümmt, ein Glas Wasser vor Augen. Zwischen den beiden Bildern liegt kein Zufall. Da liegt ein Regime.
Sie wollten, dass er Durst hat. Er hinterließ ihnen einen Tanz, vor dem sie niemals aufhören werden, sich zu fürchten.
Blutiger Freitag
Am 30. September 2022 verlassen in Zahedan Tausende Belutschen das Freitagsgebet und demonstrieren. Dieser Tag wird in die Geschichte eingehen unter dem Namen Blutiger Freitag: Die Kräfte des Regimes eröffnen das Feuer auf die Menge und auf die Gläubigen. Dutzende Männer, Frauen und Kinder werden in wenigen Stunden niedergemäht — das größte Massaker eines einzigen Tages im Aufstand Frau, Leben, Freiheit.
Khodanour wird von einer Kugel getroffen. Im Krankenhaus, so wird seine Familie berichten, weigert man sich, ihn zu operieren, solange er nicht einwilligt, dabei gefilmt zu werden, wie er Verbindungen zu Organisationen „gesteht » — eine Erpressung des Lebens gegen ein erpresstes Geständnis. Er wird sie nicht überleben. Er wird Javid Nâm am 2. Oktober 2022 — an seinem 27. Geburtstag. Man riss ihn genau an dem Tag aus dem Leben, an dem er geboren worden war.
Das Regime hat seine eigene Ikone geschaffen
Als das Foto vom Pfahl nach seinem Fall wieder auftaucht, wird es unkontrollierbar. Da tut die Propagandamaschine, was sie zu tun weiß: Sie lügt. Die Staatsmedien behaupten, der Mann am Pfahl sei nicht Khodanour, sondern ein „afghanischer Krimineller », ein gewisser Sadegh Kebadani; andere Kanäle bringen den Namen eines belutschischen Sängers ins Spiel. Lauter Nebelwände, um ein Gesicht aufzulösen, das zu gefährlich geworden war. BBC Persian und die internationalen Redaktionen stellen die Identität fest: Es ist tatsächlich Khodanour Lajaei.
Die Lüge kehrt sich gegen ihren Urheber. Beim Versuch, den Mann auszulöschen, gräbt das Regime nur seinen Namen ein. Es wird der unfreiwillige Fotograf seiner eigenen Verurteilung gewesen sein: Das Bild, das es aufgenommen hatte, um einen Belutschen zu demütigen, wurde zum Plakat seiner eigenen Schande.
Die Pose, die um die Welt geht
Und dann ergriffen die Lebenden sie. In Los Angeles, in Berlin, in Sanandaj, in Chicago haben Iraner und Künstler die Pose von Khodanour nachgestellt: sitzend, barfuß, die Handgelenke an einen Pfahl gebunden, den Kopf gesenkt, ein Glas Wasser außer Reichweite. Auf den Plätzen, in den Museen, in belutschischer Tracht geben sie jenem seinen Körper zurück, den man zum Schweigen bringen wollte.
Im Jahr 2026 setzt sich auf dem Meir in Antwerpen, inmitten der Passanten einer europäischen Einkaufsstraße, ein junger belutschischer Aktivist seinerseits an den Fuß eines Pfahls und wiederholt die Geste. Die Menschen halten inne, fragen, verstehen. Er braucht keine Worte: Die Haltung spricht alle Sprachen. Vielleicht liegt hier die schönste Niederlage des Henkers — seine Inszenierung der Grausamkeit ist, wie ein Handschuh umgestülpt, zur universellen Sprache der Würde geworden.
Khodanour ist kein Einzelfall. Die sunnitischen Belutschen zahlen dem schiitischen Regime einen Tribut, der in keinem Verhältnis zu ihrer Zahl steht: Sie machen kaum wenige Prozent der iranischen Bevölkerung aus und stellen, Jahr für Jahr, einen erdrückenden Anteil der Hinrichtungen. In ihrem Glauben diskriminiert, jeder Entwicklung beraubt in der am meisten verarmten Provinz des Landes, häufen sie alle Schichten der Unterdrückung an — die Scharia, den Zugriff der Revolutionsgarden, das organisierte Elend, die leichtfertige Kugel. Khodanours Glas Wasser ist die Zusammenfassung all dessen: der Durst eines Volkes und die Macht, die ihn lachend betrachtet.
Doch das Wasser wird diesmal nicht auf ewig außer Reichweite bleiben.
Javid Nâm, Khodanour Lajaei. Dein Name wird länger dauern als jene, die dieses Glas hingestellt haben. Zan, Zendegi, Azadi.
Quellen
En man sitter direkt på betongen, barfota, med ryggen böjd under en stekande sol. Hans handleder är bundna runt en påle. Bara några centimeter från hans fjättrade händer har vakterna ställt ett glas vatten — precis tillräckligt långt bort för att han aldrig ska kunna nå det. Han hade sagt att han var törstig. De gjorde det till ett skådespel. Sedan spred de fotografiet själva, för att förnedra honom.
Den mannen heter Khodanour Lajaei. Han var 27 år. Han var baluch, sunnimuslim, född i Zahedan, i Sistan-Baluchistan — Irans fattigaste och mest föraktade provins. Regimen trodde att den krossade ännu ett anonymt ansikte. Den skänkte upproret en av dess mest gripande ikoner.
Ett glas vatten utom räckhåll
Vi befinner oss i juli 2022. Khodanour hamnar i ett gräl med en man med kopplingar till Basij, regimens milis. Den andre har kontakter: det räcker med ett telefonsamtal för att få en baluch gripen. Khodanour grips, binds vid en påle på en gård, utställd. Glaset med vatten som ställts utom räckhåll är ingen försummelse: det är en signatur. Grymheten göms inte, den iscensätts. Den vill bli sedd.
Frigiven mot borgen en månad senare tar Khodanour upp sitt liv igen. Men bilden, den suddas inte ut. Den sprids. Och när den dyker upp igen, några veckor senare, kommer den inte längre bara att tala om en mans lidande: den kommer att tala om en stats förhållande till sitt eget folk.
En dansare
För Khodanour var inte bara ett offer. Han var först och främst en glädje.
Gipsare till yrket, förlovad, var han framför allt, för de sina och för sina tusentals följare, en dansare. Hans videor visar honom skrattande, snurrande, med öppna armar, i den fräcka och gratis frihet som Islamiska republiken aldrig har förlåtit iranierna: friheten att vara lycklig utan tillstånd. I ett land där makten har gjort sorgen till en statsreligion dansade Khodanour. Det var redan i sig en motståndshandling.
Det är denna kontrast som slog Iran med blixtens kraft: på ena sidan en ung man som dansar, fri och lysande; på den andra samme man, hopvikt vid en påle med ett glas vatten framför ögonen. Mellan de två bilderna finns ingen olyckshändelse. Där finns en regim.
De ville att han skulle vara törstig. Han lämnade efter sig en dans som de aldrig kommer att bli färdiga med att frukta.
Blodiga fredagen
Den 30 september 2022, i Zahedan, kommer tusentals balucher ut från fredagsbönen och demonstrerar. Denna dag kommer att gå till historien under namnet Blodiga fredagen: regimens styrkor öppnar eld mot folkmassan och mot de troende. Tiotals män, kvinnor och barn mejas ner på några timmar — den enskilt största massakern under hela upproret Kvinna, Liv, Frihet.
Khodanour träffas av en kula. På sjukhuset, berättar hans familj, vägrar man operera honom om han inte går med på att filmas medan han « erkänner » band till organisationer — en utpressning där livet ställs mot ett framtvingat erkännande. Han överlever inte. Han blir Javid Nâm den 2 oktober 2022 — på sin 27-årsdag. Han slets ifrån livet samma dag som han hade fötts.
Regimen skapade sin egen ikon
När fotot vid pålen dyker upp igen efter hans fall blir det omöjligt att kontrollera. Då gör propagandamaskineriet det den kan: den ljuger. De statliga medierna hävdar att mannen vid pålen inte är Khodanour, utan en « afghansk brottsling », en viss Sadegh Kebadani; andra kanaler för fram namnet på en baluchisk sångare. Alltihop rökridåer för att upplösa ett ansikte som blivit alltför farligt. BBC Persian och de internationella redaktionerna fastställer identiteten: det är verkligen Khodanour Lajaei.
Lögnen vänder sig mot sin upphovsman. I sitt försök att sudda ut mannen gör regimen inget annat än att rista in hans namn. Den blev den ofrivillige fotografen av sin egen fördömelse: bilden den tagit för att förnedra en baluch blev affischen för dess vanära.
Posen som far runt jorden
Och sedan tog de levande den i besittning. I Los Angeles, i Berlin, i Sanandaj, i Chicago har iranier och konstnärer återgestaltat Khodanours pose: sittande, barfota, handlederna bundna vid en påle, med sänkt huvud, ett glas vatten utom räckhåll. På torgen, i museerna, i baluchisk dräkt, ger de tillbaka kroppen åt den man som man velat tysta.
År 2026, på Meir i Antwerpen, mitt bland de förbipasserande på en europeisk affärsgata, sätter sig en ung baluchisk aktivist i sin tur vid foten av en påle och upprepar gesten. Folk stannar, frågar, förstår. Han behöver inga ord: hållningen talar alla språk. Det är kanske där bödelns vackraste nederlag ligger — hans iscensättning av grymheten har, vänd ut och in som en handske, blivit värdighetens universella språk.
Khodanour är inget isolerat fall. De sunnitiska balucherna betalar den shiitiska regimen en tribut som saknar all proportion till deras antal: de utgör knappt några få procent av Irans befolkning och står, år efter år, för en förkrossande andel av avrättningarna. Diskriminerade i sin tro, berövade utveckling i landets mest utblottade provins, samlar de på sig alla lager av förtryck — sharian, revolutionsgardets järngrepp, den organiserade misären, den lättsläppta kulan. Khodanours glas vatten är sammanfattningen av allt detta: ett folks törst, och makten som betraktar den med ett skratt.
Men vattnet kommer den här gången inte att förbli utom räckhåll för evigt.
Javid Nâm, Khodanour Lajaei. Ditt namn kommer att vara längre än deras som ställde fram det glaset. Zan, Zendegi, Azadi.
Källor
Un hombre está sentado sobre el hormigón desnudo, descalzo, la espalda encorvada bajo un sol de plomo. Sus muñecas están atadas alrededor de un poste. A pocos centímetros de sus manos maniatadas, sus guardianes han colocado un vaso de agua: justo lo bastante lejos para que nunca pueda alcanzarlo. Había dicho que tenía sed. Lo convirtieron en una puesta en escena. Después difundieron ellos mismos la fotografía, para humillarlo.
Ese hombre se llama Khodanour Lajaei. Tenía 27 años. Era baluchi, suní, nacido en Zahedan, en Sistán-Baluchistán, la provincia más pobre y despreciada de Irán. El régimen creía quebrar a un rostro anónimo más. Le entregó al levantamiento uno de sus iconos más desgarradores.
Un vaso de agua fuera de su alcance
Estamos en julio de 2022. Khodanour tiene un altercado con un hombre ligado al Basij, la milicia del régimen. El otro tiene contactos: basta una llamada para hacer arrestar a un baluchi. Khodanour es detenido, atado a un poste en un patio, expuesto. El vaso de agua colocado fuera de su alcance no es un descuido: es una firma. La crueldad no se esconde, se pone en escena. Quiere ser vista.
Liberado bajo fianza un mes después, Khodanour retoma su vida. Pero la imagen no se borra. Circula. Y cuando vuelva a aflorar, unas semanas más tarde, ya no dirá solo el sufrimiento de un hombre: dirá la relación de un Estado con su propio pueblo.
Un bailarín
Porque Khodanour no era solo una víctima. Era, ante todo, una alegría.
Yesero de oficio, prometido, era sobre todo, para los suyos y para sus miles de seguidores, un bailarín. Sus vídeos lo muestran riendo, girando, con los brazos abiertos, en esa libertad insolente y gratuita que la República Islámica nunca ha perdonado a los iraníes: la de ser felices sin permiso. En un país donde el poder ha hecho del duelo una religión de Estado, Khodanour bailaba. Eso ya era, en sí mismo, un acto de resistencia.
Es ese contraste el que fulminó a Irán: de un lado un joven que baila, libre y luminoso; del otro el mismo, doblegado a un poste, un vaso de agua ante los ojos. Entre las dos imágenes no hay un accidente. Hay un régimen.
Querían que tuviera sed. Les dejó una danza de la que nunca dejarán de tener miedo.
Viernes Sangriento
El 30 de septiembre de 2022, en Zahedan, miles de baluchis salen de la oración del viernes y se manifiestan. Ese día quedará en la historia con el nombre de Viernes Sangriento: las fuerzas del régimen abren fuego sobre la multitud y sobre los fieles. Decenas de hombres, mujeres y niños son segados en pocas horas: la mayor masacre en un solo día del levantamiento Mujer, Vida, Libertad.
Khodanour es alcanzado por una bala. En el hospital, dirá su familia, se niegan a operarlo mientras no acepte ser filmado «confesando» vínculos con organizaciones: un chantaje de la vida a cambio de una confesión arrancada. No sobrevivirá. Es Javid Nâm el 2 de octubre de 2022, el día de su 27 cumpleaños. Lo arrancaron de la vida el mismo día en que había nacido.
El régimen fabricó su propio icono
Cuando la foto del poste reaparece tras su caída, se vuelve incontrolable. Entonces la maquinaria de propaganda hace lo que sabe hacer: miente. Los medios estatales pretenden que el hombre del poste no es Khodanour, sino un «criminal afgano», un tal Sadegh Kebadani; otros altavoces avanzan el nombre de un cantante baluchi. Otras tantas cortinas de humo para disolver un rostro que se ha vuelto demasiado peligroso. BBC Persian y las redacciones internacionales establecen la identidad: es efectivamente Khodanour Lajaei.
La mentira se vuelve contra su autor. Al buscar borrar al hombre, el régimen no hace más que grabar su nombre. Habrá sido el fotógrafo involuntario de su propia condena: la imagen que había tomado para humillar a un baluchi se convirtió en el cartel de su infamia.
La pose que da la vuelta al mundo
Y entonces los vivos se apropiaron de ella. En Los Ángeles, en Berlín, en Sanandaj, en Chicago, iraníes y artistas han reproducido la pose de Khodanour: sentados, descalzos, las muñecas atadas a un poste, la cabeza baja, un vaso de agua fuera de su alcance. En las plazas, en los museos, con ropa baluchi, le devuelven su cuerpo a aquel que quisieron reducir al silencio.
En 2026, en el Meir de Amberes, en medio de los transeúntes de una calle comercial de Europa, un joven militante baluchi se sienta a su vez al pie de un poste y repite el gesto. La gente se detiene, pregunta, comprende. No necesita palabras: la postura habla todas las lenguas. Quizá sea esa la más hermosa derrota del verdugo: su escenificación de la crueldad se ha convertido, vuelta del revés como un guante, en el lenguaje universal de la dignidad.
Khodanour no es un caso aislado. Los baluchis suníes pagan al régimen chií un tributo sin proporción alguna con su número: forman apenas un pequeño porcentaje de la población iraní y representan, año tras año, una parte abrumadora de los ahorcamientos. Discriminados en su fe, privados de desarrollo en la provincia más desheredada del país, acumulan todos los estratos de la opresión: la sharía, el dominio de los Guardianes de la Revolución, la miseria organizada, la bala fácil. El vaso de agua de Khodanour es el resumen de todo eso: la sed de un pueblo, y el poder que la contempla riendo.
Pero el agua, esta vez, no quedará fuera de alcance eternamente.
Javid Nâm, Khodanour Lajaei. Tu nombre durará más que los de quienes colocaron ese vaso. Zan, Zendegi, Azadi.
Fuentes
Mémoire en images
