Morad Vaisi, la voix qui appelle les Javid Nâm par leur nom
Garde Javidan · Insights
Morad Vaisi, la voix qui appelle les Javid Nâm par leur nom
Portrait de l’analyste d’Iran International qui, au terme de chaque émission, transforme une liste de victimes en serment : « Enfant de l’Iran, sacrifié pour la patrie »
Morad Vaisi, the voice that calls the Javid Nâm by name
A portrait of the Iran International analyst who, at the close of every broadcast, turns a list of the killed into an oath: « Child of Iran, who gave his life for the homeland »
مراد ویسی؛ صدایی که جاویدنامان را به نام می‌خواند
چهره‌ای از تحلیلگر ایران اینترنشنال که در پایان هر برنامه، فهرستی از جان‌باختگان را به سوگند بدل می‌کند: «فرزند ایران و جان‌فدای میهن»
Il y a des journalistes qui commentent l’Histoire, et il y en a qui refusent de la laisser s’effacer. Morad Vaisi (مراد ویسی) appartient à la seconde espèce. Analyste vedette d’Iran International, il pourrait se contenter d’expliquer les rouages du régime des mollahs — il le fait mieux que quiconque. Mais à la fin de ses émissions, il accomplit un geste plus grand encore : il se lève, et il appelle les Javid Nâm (جاویدنام, « ceux dont le nom ne meurt jamais »), un à un, par leur nom.
De la rédaction de Salam à Iran International
Né en 1964 à Kermanshah, dans l’ouest kurde de l’Iran, Morad Vaisi — que l’on connaît aussi sous le nom de Reza Vaisi — s’est d’abord formé au droit à l’université Shahid Beheshti, puis aux sciences politiques, spécialité études du Moyen-Orient, à l’université de Téhéran, avant un master en gestion stratégique de la guerre aux États-Unis. En Iran, il siégeait au comité de rédaction du quotidien réformiste Salam, dont la fermeture en 1999 embrasa les universités. Contraint à l’exil, il rejoint Radio Farda, passe par Manoto, et arrive enfin à Iran International, où il est aujourd’hui analyste senior et présentateur de l’émission « سیاست با مراد ویسی » (Politique, avec Morad Vaisi).
Le spécialiste que le régime redoute
Vaisi n’est pas un éditorialiste généraliste. Sa spécialité, ce sont les structures du pouvoir de la République islamique : le Corps des Gardiens de la révolution (Pasdaran / IRGC), l’entourage et les calculs du Guide suprême Ali Khamenei, et l’histoire militaire de l’Iran — au premier rang de laquelle la guerre Iran-Irak, dont il a disséqué les occasions perdues dans le documentaire Jâm-e Zahr (« Le calice de poison »). À Washington, le Middle East Institute le présente comme un journaliste spécialiste de la sécurité et de l’histoire militaire iraniennes ; on lui doit notamment une analyse remarquée sur l’assassinat de Fakhrizadeh, lue comme un échec majeur du renseignement iranien.
« Farzand-e Irân va jân-fadâ-ye mihan »
Et puis il y a ce geste qui l’a fait entrer dans le cœur des Iraniens. Au terme de ses émissions, Morad Vaisi lit, un à un, les noms de celles et ceux que le régime a tués. Pas des chiffres : des noms. Et après chaque nom, la même formule, à la fois litanie et serment :
« فرزند ایران و جان‌فدای میهن » — Enfant de l’Iran, et qui a donné sa vie pour la patrie.
Il en a égrené des dizaines à chaque émission. Puis des centaines. Dans une seule veillée, il est resté debout plus de quatre heures pour énoncer 1 044 noms — mille quarante-quatre enfants de l’Iran, l’un après l’autre, la voix parfois brisée par les larmes. Là où la propagande ne veut que des statistiques anonymes, Vaisi rend à chacun d’eux son prénom, son visage, sa dignité. Cette formule, née en direct au contact du public, est devenue le mot de passe d’une nation : on la retrouve aujourd’hui sur les pierres tombales, dans les cortèges, sur les murs des réseaux. Vaisi lui-même l’explique : son adoption massive marque l’instant où la société iranienne a cessé d’emprunter les mots du régime pour reprendre les siens.
Voilà qui est Morad Vaisi : un analyste qui a compris que nommer les tombés est un acte politique — le plus subversif de tous, face à un pouvoir qui ne survit que par l’oubli.
Morad Vaisi rend hommage aux « plus courageux enfants de l’Iran » — chaîne YouTube de Morad Vaisi.
Suivez-le, écoutez-le
Garde Javidan invite ses lecteurs à suivre Morad Vaisi et à faire vivre cette mémoire. Abonnez-vous à sa chaîne YouTube (plus de 209 000 abonnés), suivez-le sur X, lisez ses analyses au Middle East Institute, et retrouvez son émission en direct sur Iran International. Une voix libre ne vit que par ceux qui l’écoutent.
There are journalists who comment on History, and there are those who refuse to let it be erased. Morad Vaisi (مراد ویسی) belongs to the second kind. A star analyst at Iran International, he could simply explain the inner workings of the mullahs’ regime — and he does it better than anyone. But at the end of his programs he does something greater still: he rises, and he calls the Javid Nâm (جاویدنام, “those whose name never dies”), one by one, by their names.
From the newsroom of Salam to Iran International
Born in 1964 in Kermanshah, in Iran’s Kurdish west, Morad Vaisi — also known as Reza Vaisi — first studied law at Shahid Beheshti University, then political science with a focus on Middle East studies at the University of Tehran, before a master’s degree in the strategic management of war in the United States. In Iran he sat on the editorial board of the reformist daily Salam, whose closure in 1999 set the universities ablaze. Forced into exile, he joined Radio Farda, then Manoto, and finally Iran International, where he is today a senior analyst and host of the program « سیاست با مراد ویسی » (Politics, with Morad Vaisi).
The expert the regime fears
Vaisi is no general-purpose pundit. His field is the power structures of the Islamic Republic: the Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC / Pasdaran), the inner circle and calculations of Supreme Leader Ali Khamenei, and Iran’s military history — above all the Iran-Iraq War, whose squandered chances he dissected in the documentary Jām-e Zahr (« The Chalice of Poison »). In Washington, the Middle East Institute describes him as a journalist specializing in Iranian security and military history; among his work is a much-noted analysis of the Fakhrizadeh assassination as a major failure of Iranian intelligence.
« Farzand-e Irân va jân-fadā-ye mihan »
And then there is the gesture that won him a place in Iranians’ hearts. At the close of his broadcasts, Morad Vaisi reads, one by one, the names of those the regime has killed. Not numbers — names. And after each name, the same phrase, at once litany and oath:
« فرزند ایران و جان‌فدای میهن » — Child of Iran, and one who gave his life for the homeland.
He has read dozens of them in a single show. Then hundreds. In one vigil he stood for more than four hours to recite 1,044 names — one thousand and forty-four children of Iran, one after another, his voice at times breaking with tears. Where propaganda wants only anonymous statistics, Vaisi gives each of them back their first name, their face, their dignity. Born live, in direct contact with his audience, the phrase has become a nation’s password: it now appears on gravestones, in marches, on the walls of social media. Vaisi himself explains it: its sweeping adoption marks the moment Iranian society stopped borrowing the regime’s words and reclaimed its own.
That is who Morad Vaisi is: an analyst who understood that to name the fallen is a political act — the most subversive of all, against a power that survives only through forgetting.
Morad Vaisi pays tribute to “the bravest children of Iran” — Morad Vaisi’s YouTube channel.
Follow him, listen to him
Garde Javidan urges its readers to follow Morad Vaisi and keep this memory alive. Subscribe to his YouTube channel (over 209,000 subscribers), follow him on X, read his analyses at the Middle East Institute, and catch his program live on Iran International. A free voice lives only through those who listen to it.
بعضی روزنامه‌نگاران تاریخ را روایت می‌کنند و بعضی نمی‌گذارند تاریخ به فراموشی سپرده شود. مراد ویسی از گروه دوم است. او که از چهره‌های شاخص ایران اینترنشنال است، می‌توانست تنها به تشریح سازوکار حکومت ملاها بسنده کند — کاری که بهتر از هر کس انجام می‌دهد. اما در پایان برنامه‌هایش کاری بزرگ‌تر می‌کند: برمی‌خیزد و جاویدنامان را یک‌به‌یک، به نام می‌خواند.
از تحریریهٔ سلام تا ایران اینترنشنال
زادهٔ ۱۳۴۳ در کرمانشاه، در غرب کردنشین ایران، مراد ویسی — که با نام رضا ویسی نیز شناخته می‌شود — نخست در دانشگاه شهید بهشتی حقوق خواند، سپس در دانشگاه تهران علوم سیاسی با گرایش مطالعات خاورمیانه، و پس از مهاجرت، کارشناسی ارشد مدیریت استراتژیک جنگ را در آمریکا گذراند. در ایران عضو شورای سردبیری روزنامهٔ اصلاح‌طلب سلام بود؛ روزنامه‌ای که تعطیلی‌اش در سال ۱۳۷۸ دانشگاه‌ها را به آتش کشید. ناگزیر از تبعید، به رادیو فردا پیوست، مدتی در من‌وتو کار کرد و سرانجام به ایران اینترنشنال رسید؛ جایی که امروز تحلیلگر ارشد و مجری برنامهٔ «سیاست با مراد ویسی» است.
متخصصی که حکومت از او بیم دارد
ویسی تحلیلگری همه‌کاره نیست. تخصص او ساختار قدرت در جمهوری اسلامی است: سپاه پاسداران، حلقهٔ نزدیکان و محاسبات علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، و تاریخ نظامی ایران — به‌ویژه جنگ ایران و عراق، که فرصت‌های از دست‌رفتهٔ آن را در مستند جام زهر کالبدشکافی کرده است. مؤسسهٔ خاورمیانه در واشنگتن او را روزنامه‌نگار متخصص امنیت و تاریخ نظامی ایران معرفی می‌کند؛ از جمله کارهای او تحلیلی پرسروصدا دربارهٔ ترور فخری‌زاده به‌مثابهٔ شکستی بزرگ برای دستگاه اطلاعاتی ایران است.
«فرزند ایران و جان‌فدای میهن»
و سپس همان کاری که او را به دل ایرانیان نشاند. در پایان برنامه‌هایش، مراد ویسی نام کسانی را که حکومت کشته است، یک‌به‌یک می‌خواند. نه عدد، بلکه نام. و پس از هر نام، همان عبارت، هم نیایش و هم سوگند:
«فرزند ایران و جان‌فدای میهن»
ده‌ها نام در هر برنامه. سپس صدها نام. در یک شب‌زنده‌داری بیش از چهار ساعت ایستاد تا ۱۰۴۴ نام را بخواند — هزار و چهل‌وچهار فرزند ایران، یکی پس از دیگری، با صدایی که گاه از بغض می‌شکست. آنجا که تبلیغات حکومتی تنها آماری بی‌نام می‌خواهد، ویسی نام، چهره و کرامت هر جان‌باخته را به او بازمی‌گرداند. این عبارت که زنده و در پیوند مستقیم با مردم زاده شد، به رمز یک ملت بدل شده است: امروز آن را بر سنگ مزارها، در راهپیمایی‌ها و بر دیوار شبکه‌های اجتماعی می‌بینیم. خود ویسی می‌گوید فراگیر شدن این تعبیر، نشانهٔ لحظه‌ای است که جامعهٔ ایران دیگر واژگان حکومت را وام نگرفت و واژگان خود را بازپس گرفت.
مراد ویسی این است: تحلیلگری که دریافته به‌نام‌خواندنِ جاویدنامان، کنشی سیاسی است — برانداز‌ترین کنش در برابر قدرتی که جز با فراموشی دوام نمی‌آورد.
مراد ویسی به «شجاع‌ترین فرزندان ایران» ادای احترام می‌کند — کانال یوتیوب مراد ویسی.
دنبالش کنید، به او گوش دهید
گارد جاویدان از خوانندگانش می‌خواهد مراد ویسی را دنبال کنند و این حافظه را زنده نگه دارند. در یوتیوب مشترک کانال او شوید (بیش از ۲۰۹٬۰۰۰ دنبال‌کننده)، او را در ایکس دنبال کنید، تحلیل‌هایش را در مؤسسهٔ خاورمیانه بخوانید و برنامه‌اش را زنده از ایران اینترنشنال ببینید. صدای آزاد تنها با شنوندگانش زنده می‌ماند.
